Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu testin ölçtüğü öğrenme çıktıları
Her soru Maarif öğretim programındaki bir öğrenme çıktısının belirli bir süreç bileşenini ölçer ve bir gerçek yaşam bağlamında kurulur.
MAT.9.2.1 · Gerçek sayılarda f(x) = x şeklinde tanımlı doğrusal referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k, (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0) doğrusal fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
MAT.9.2.2 · Gerçek sayılarda m(x) = ± |ax ± b| ± c (a, b, c ∈ℝ, a ≠ 0) şeklinde tanımlı mutlak değer fonksiyonlarının nitel özelliklerini incelemek için doğrusal fonksiyonlara bağlı analojik akıl yürütebilme
MAT.9.2.3 · Doğrusal fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikler içeren problem çözebilme
12 çözümlü soru
1.Kolay
MAT.9.2.1 · Gerçek sayılarda f(x) = x şeklinde tanımlı doğrusal referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k, (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0) doğrusal fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: a) Doğrusal referans fonksiyonun nitel özelliklerini (tanım kümesi, görüntü kümesi, işareti, artanlığı-azalanlığı, maksimum-minimum noktaları, sıfırları, bire birliği) matematiksel temsilleri kullanarak belirler.
Okulun deprem tatbikatında 9. sınıf öğrencileri, alarm çalınca sınıf kapısından bahçedeki toplanma alanına yürümektedir. Tatbikat kuralı gereği koşulmaz; öğrenciler her saniyede tam 1 metre yol alır. Toplanma alanı sınıf kapısından 40 metre uzaktadır. Alarm anı 0 saniye, sınıf kapısı 0 metre kabul edilir. Öğrenciler 40. saniyede alana varır ve bu an da gözleme dâhildir. Gözlemde x zamanı saniye, f(x) alınan yolu metre cinsinden göstermek üzere f fonksiyonu f(x)=x kuralıyla [0,40] aralığında tanımlanır. Bazı değerler şöyledir:
x (saniye)
0
20
40
f(x) (metre)
0
20
40
Buna göre [0,40] aralığında tanımlı f doğrusal referans fonksiyonunun nitel özellikleri için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 1
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
Her saniyede 1 metre yol alındığı için fonksiyon f(x)=x kuralıyla ve tatbikat gözlemi 0 ile 40. saniyeyi de kapsadığı için [0,40] aralığında tanımlıdır. x1<x2 ise f(x1)=x1<x2=f(x2) olduğundan f bu aralıkta artandır. Her x∈[0,40] için f(x)=x≤40 ve f(40)=40 olduğundan en büyük değer 40'tır. Bu nedenle A doğrudur. B yanlıştır: fonksiyon azalan değildir; en küçük değer f(0)=0'dır. C yanlıştır: f(x)=0 yalnız x=0 için sağlanır, f(40)=40'tır. D yanlıştır: f(0)=0 ve f(40)=40 eşit değildir; artan olduğu için f bire birdir. E yanlıştır: tanım aralığı kapalı olduğundan en büyük değer vardır ve 40'tır.
2.Kolay
MAT.9.2.2 · Gerçek sayılarda m(x) = ± |ax ± b| ± c (a, b, c ∈ℝ, a ≠ 0) şeklinde tanımlı mutlak değer fonksiyonlarının nitel özelliklerini incelemek için doğrusal fonksiyonlara bağlı analojik akıl yürütebilme
Süreç bileşeni: c) Tespit ettiği nitel özelliklerinden hareketle gerçek sayılarda m(x) = ± |ax ± b| ± c (a, b, c ∈ ℝ, a ≠ 0) şeklinde tanımlı mutlak değer fonksiyonunun parçalı gösterimine yönelik çıkarımlarda bulunur.
Müzik dersinde bir akort cihazı, telin ayar konumu x birim iken hedef konum olan 4 birimden sapmanın büyüklüğünü ölçer ve ekrana bu büyüklükten 2 birim fazla olan değeri yazar. Ekranda okunan değer, gerçek sayılarda h(x)=x−4 şeklinde tanımlı doğrusal fonksiyonun grafiğinde negatif olan kısmın x eksenine göre yansıtılıp 2 birim yukarı ötelenmesiyle elde edilen m fonksiyonuyla modelleniyor. Bu modele göre m fonksiyonu x=4 noktasında en küçük değerini 2 olarak alıyor; x<4 iken azalıyor, x>4 iken artıyor.
Buna göre m fonksiyonunun parçalı gösterimi aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 2
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
Doğrusal h(x)=x−4 fonksiyonu x=4 noktasında sıfırdır. Bu nokta, mutlak değer grafiğinin kırılma noktasıdır. x<4 iken h(x)<0 olduğundan bu kısım x eksenine göre yansıtılır: −(x−4)=−x+4. x≥4 iken h(x)≥0 olduğundan parça aynen kalır: x−4. Ekrana her ölçümde 2 birim eklendiği için her iki parçaya 2 eklenir. x<4 için −x+4+2=−x+6; x≥4 için x−4+2=x−2. Sol parçanın eğimi −1, sağ parçanın eğimi 1 olduğundan fonksiyon x<4 iken azalır, x>4 iken artar. x=4 için her iki parça da 2 verir; bu, en küçük değerdir. Parçalı gösterim D seçeneğidir.
3.Kolay
MAT.9.2.3 · Doğrusal fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikler içeren problem çözebilme
Süreç bileşeni: f) Elde ettiği çözümü uygun yöntemleri seçerek doğrular.
Okulun kodlama ve robotik kulübünde bir robot, gösteriye 40 birim enerjiyle başlamakta ve her dakika 5 birim enerji harcamaktadır. Robotun t dakika sonraki enerji miktarı f(t)=40−5t doğrusal fonksiyonu ile modellenmektedir. Kulüp üyesi Ece, robotun enerjisinin 10 birim kaldığı anı bulmak için f(t)=10 denklemini çözmüş ve t=6 bulmuştur.
Ece'nin bulduğu çözümü yerine koyma yöntemiyle doğru biçimde doğrulayan sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 3
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
Doğrulamak için bulunan t=6 değeri f(t)=40−5t fonksiyonunda yerine konur.
f(6)=40−5⋅6=40−30=10
Bulunan değer, f(t)=10 denkleminin sağ tarafına eşit olduğundan t=6 çözümü doğrudur. Bu doğrulamayı veren seçenek D'dir.
4.Kolay
MAT.9.2.3 · Doğrusal fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikler içeren problem çözebilme
Okul kantininde bir günde satılan tost sayısı x adet olmak üzere talep fiyatı f(x)=40−2x ve arz fiyatı g(x)=10+x (TL) biçiminde iki doğrusal fonksiyonla modellenmiştir. Piyasa denge fiyatı, aynı miktar için talep fiyatının arz fiyatına eşit olduğu değerdir.
Piyasa denge fiyatını bulmak için aşağıdaki stratejilerden hangisi uygundur?
dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 4
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
Denge fiyatı, talep fiyatı ile arz fiyatının eşit olduğu değerdir. Bu nedenle uygun strateji, iki fonksiyonu eşitleyip bulunan miktarı fiyat fonksiyonunda yerine yazmaktır.
40−2x=10+x⇒30=3x⇒x=10.
f(10)=40−2⋅10=20 ve g(10)=10+10=20 olduğundan denge fiyatı 20 TL'dir.
Diğer stratejiler eşitlik koşulunu kullanmaz: f(x)=0 iken x=20 ve g(20)=30=0; g(x)=0 iken x=−10 olup bu bir fiyat değildir; sabit terimlerin farkı 30, ortalaması 25 olup ikisi de 20'ye eşit değildir.
5.Orta
MAT.9.2.1 · Gerçek sayılarda f(x) = x şeklinde tanımlı doğrusal referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k, (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0) doğrusal fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: g) Genellemelerinden elde ettiği önermeleri uygun sözel veya sembolik dil ile sunar.
9. sınıf öğrencileri, matematik dersi için hazırladıkları sınıf araştırma ödevinde gerçek sayılarda tanımlı f(x)=x doğrusal referans fonksiyonunu incelemektedir. Bu fonksiyondan a, r ve k gerçel sayıları kullanılarak (a=0) g(x)=a⋅f(x−r)+k kuralıyla yeni doğrusal fonksiyonlar türetilmiş; her denemede katsayılar, fonksiyonun sıfırı ve artanlık-azalanlık durumu tabloya yazılmıştır.
Deneme
a
r
k
Sıfır
Değişim
1
2
5
−6
8
artan
2
−3
1
6
3
azalan
3
4
−2
8
−4
artan
4
−2
4
−6
1
azalan
Öğrenciler, tablodaki denemelerin tümüyle uyumlu olan genellemeyi bir önerme olarak sunacaktır. Buna göre bu genellemeyi uygun sembolik dille ifade eden önerme aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 5
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
f(x)=x olduğundan g(x)=a(x−r)+k olur. Sıfır için a(x−r)+k=0 denkleminden x−r=−ak, dolayısıyla x=r−ak bulunur.
Bu ifade tablodaki sıfırlarla karşılaştırılır.
- 1. deneme: 5−2−6=5+3=8. Tablodaki sıfır da 8dir. Buna karşılık r+ak=5−3=2=8 ve −ak=3=8 olduğundan A, B ve E elenir.
- 2. deneme: 1−−36=1+2=3.
- 4. deneme: 4−−2−6=4−3=1. Her iki sıfır da tabloyla uyumludur.
Artanlık için a>0 olan 1. ve 3. denemelerde g artan, a<0 olan 2. ve 4. denemelerde g azalandır. Artanlığı a nın işaretine göre ters kuran A ve D seçenekleri de tabloyla çelişir.
Tüm denemelerle uyumlu tek önerme C seçeneğidir.
6.Orta
MAT.9.2.1 · Gerçek sayılarda f(x) = x şeklinde tanımlı doğrusal referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k, (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0) doğrusal fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: ı) Uyguladığı doğrulama veya ispat yöntemlerinin farklı durumlardaki kullanışlılığını değerlendirir.
Bir taksi işletmesinde açılış ücreti 40 TL’dir ve ücret, gidilen her kilometre için 25 TL artmaktadır. Ücretin yola bağlı kuralı, f(x)=x doğrusal referans fonksiyonundan u(x)=25⋅f(x)+40=25x+40 olarak türetilmiştir. İşletme bu kuralı iki ayrı yolculuk koşulunda kullanır. 1. koşulda yolculuk en fazla 20 km’dir; 0 km ve 20 km de kabul edilir, fonksiyon [0,20] aralığında tanımlıdır. 2. koşulda kampanya yalnızca 0 km’den uzun ve 20 km’den kısa yolculuklarda geçerlidir, fonksiyon (0,20) aralığında tanımlıdır. Deniz, her iki koşulda da “Eğim pozitif olduğu için fonksiyon artandır; bu yüzden en büyük ücret tanım aralığının sağ ucunda oluşur ve 540 TL’dir.” gerekçesini kullanmaktadır.
Deniz’in bu gerekçesinin 1. ve 2. koşuldaki kullanışlılığına ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 6
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
1. u(x)=25x+40 ve 25>0 olduğundan x1<x2 iken u(x2)−u(x1)=25(x2−x1)>0 olur. Yani u artandır. 40 TL’lik açılış ücreti farkta silindiği için artanlığı ve en büyük değerin hangi uçta aranacağını değiştirmez.\n2. 1. koşulda tanım aralığı [0,20] kapalıdır; sağ uç 20 bu aralığa aittir. Artanlık nedeniyle her x∈[0,20] için u(x)≤u(20) olur. u(20)=25⋅20+40=540 olduğundan en büyük değer 540 TL’dir. Deniz’in gerekçesi bu koşulda doğru sonuca götürür, yani kullanışlıdır.\n3. 2. koşulda tanım aralığı (0,20) açıktır; 20 bu aralığa ait değildir. Bu yüzden 540 TL fonksiyonda ulaşılmaz. Ayrıca herhangi bir x∈(0,20) için x<x′<20 olacak bir x′ bulunabilir ve artanlıktan u(x)<u(x′) olur. Dolayısıyla en büyük değer yoktur. Aynı gerekçe burada yanlış sonuç verdiğinden kullanışlı değildir.\n4. Gerekçe yalnızca 1. koşulda kullanışlıdır. Doğru seçenek C’dir.
7.Orta
MAT.9.2.2 · Gerçek sayılarda m(x) = ± |ax ± b| ± c (a, b, c ∈ℝ, a ≠ 0) şeklinde tanımlı mutlak değer fonksiyonlarının nitel özelliklerini incelemek için doğrusal fonksiyonlara bağlı analojik akıl yürütebilme
Süreç bileşeni: c) Tespit ettiği nitel özelliklerinden hareketle gerçek sayılarda m(x) = ± |ax ± b| ± c (a, b, c ∈ ℝ, a ≠ 0) şeklinde tanımlı mutlak değer fonksiyonunun parçalı gösterimine yönelik çıkarımlarda bulunur.
Deniz, fen bilimleri proje ödevinde bir akvaryum ısıtıcısını inceliyor. Isıtıcının ayar kademesi x birim iken, ölçülen su sıcaklığı ile hedef sıcaklık arasındaki işaretli fark (ölçülen sıcaklık − hedef sıcaklık) h(x)=2x−8 (°C) doğrusal fonksiyonu ile modelleniyor. Deniz, bu farkın mutlak değerinden 3°C ölçüm payını çıkararak m(x)=∣h(x)∣−3 modelini kuruyor. Deniz; h fonksiyonunun grafiğinde fonksiyon değerinin negatif olduğu bölümün x eksenine göre yansıtılmasıyla ∣h(x)∣ grafiğinin elde edildiğini, bu grafiğin 3 birim aşağı ötelenmesiyle de m grafiğinin oluştuğunu gözlemliyor.
Deniz'in bu gözlemlerinden hareketle m fonksiyonunun parçalı gösterimi aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 7
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
1. Kırılma noktası, doğrusal h fonksiyonunun sıfırıdır: 2x−8=0⇒x=4. h artan olduğundan x≥4 iken h(x)≥0, x<4 iken h(x)<0 olur.
2. x≥4 iken yansıma gerekmez: ∣h(x)∣=h(x)=2x−8. Grafiğin 3 birim aşağı ötelenmesiyle m(x)=(2x−8)−3=2x−11 bulunur.
3. x<4 iken negatif bölüm x eksenine göre yansıtılır: ∣h(x)∣=−h(x)=−(2x−8)=−2x+8. Ardından m(x)=(−2x+8)−3=−2x+5 bulunur.
4. Kontrol: x=0 için m(0)=∣−8∣−3=5 ve −2⋅0+5=5; x=5 için m(5)=∣10−8∣−3=−1 ve 2⋅5−11=−1.
Böylece m(x)={−2x+5,2x−11,x<4x≥4 elde edilir.
8.Orta
MAT.9.2.3 · Doğrusal fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikler içeren problem çözebilme
Süreç bileşeni: c) Doğrusal fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizliklerin problem bağlamındaki temsillerini farklı temsillere dönüştürür.
Okul el sanatları kulübü, yıl sonu sergisi için geleneksel geometrik motiflerden oluşan bir kenar süsü hazırlamaktadır. Bir çalışmadaki motif sayısı x olmak üzere kullanılan kırmızı ip uzunluğu f(x)=2x+10 santimetre, lacivert ip uzunluğu ise g(x)=6x santimetre ile modellenmektedir. Kurs eğitmeni, kullanılan kırmızı ip uzunluğu ile lacivert ip uzunluğu arasındaki farkın 14 santimetreden fazla olmamasını istemektedir.
Bu koşula karşılık gelen eşitsizlik aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 8
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
Kırmızı ip uzunluğu f(x)=2x+10, lacivert ip uzunluğu g(x)=6x ile verilmiştir. İki uzunluk arasındaki fark, sıradan bağımsız olduğu için mutlak değerle yazılır: ∣f(x)−g(x)∣=∣(2x+10)−6x∣=∣2x+10−6x∣. Farkın 14 santimetreden fazla olmaması, 14 değerine eşit olmayı da kabul eder; bu nedenle eşitsizlik ≤ ile kurulur. Koşulun cebirsel temsili ∣2x+10−6x∣≤14 olur. Bu ifade E seçeneğidir.
9.Zor
MAT.9.2.1 · Gerçek sayılarda f(x) = x şeklinde tanımlı doğrusal referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k, (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0) doğrusal fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: ç) Doğrusal referans fonksiyon ile elde ettiği doğrusal fonksiyonların grafik ve cebirsel temsilleri arasındaki ilişkiyi ifade eder.
Bir okul laboratuvarında −12 °C sıcaklığındaki bir buz kütlesi ısıtıcıyla ısıtılmaktadır. Sıcaklık; buz ısınırken, buz erirken ve oluşan su ısınırken ölçülmüştür. Ölçümlere göre sıcaklığın zamana bağlı değişimi, her aşamada doğrusal bir fonksiyonla modellenecek biçimde aşağıdaki tablodaki gibidir.
Aşama
Zaman aralığı (dakika)
Başlangıç sıcaklığı (°C)
Bitiş sıcaklığı (°C)
I. Buzun ısınması
0≤t≤4
−12
0
II. Buzun erimesi
4≤t≤10
0
0
III. Suyun ısınması
10≤t≤16
0
12
I. ve III. aşamalardaki sıcaklık fonksiyonlarının kuralları, ilgili aralıkta f(t)=t doğrusal referans fonksiyonundan g(t)=a⋅f(t±r) biçiminde yazılabilmektedir.
Tablodaki verilere göre bu iki fonksiyonun grafik temsili ile cebirsel temsili arasındaki ilişkiyi doğru ifade eden önerme hangisidir?
dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 9
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
I. aşamada sıcaklık t=0 iken −12 °C, t=4 iken 0 °C olur. Eğim (0−(−12))/(4−0)=3 tür. Grafik (4,0) noktasından geçtiği için kural s(t)=3(t−4) olur. s(0)=3(0−4)=−12 tablodaki değeri verir. s(t)=3⋅f(t−4) temsili, f grafiğinin ordinatlarının 3 ile çarpılıp grafiğin 4 birim sağa ötelenmesidir; sağa öteleme t yerine t−4 yazılmasıdır.
III. aşama, II. aşamada sıcaklık 0 °C'de kaldığı için t=10 ve 0 °C noktasından başlar; t=16 iken sıcaklık 12 °C'dir. Eğim (12−0)/(16−10)=2 dir. Kural h(t)=2(t−10) olur. h(16)=2⋅6=12 sağlanır. Bu da f grafiğinin ordinatlarının 2 ile çarpılıp grafiğin 10 birim sağa ötelenmesidir.
İki ilişkiyi birlikte doğru veren önerme B'dir.
A'da 3(t+4) ve 2(t+10) sıfırları t=−4 ve t=−10 yapar; tabloda sıfırlar t=4 ve t=10 dadır. C'de söylenen dönüşüm 3(t−4)=3t−12 ve 2(t−10)=2t−20 verir; yazılan 3t−4 ve 2t−10 bu kurallara uymaz, t=0 için −4=−12 olur. D'de t=0 için 3t+12=12=−12 ve t=10 için 2t+20=40=0 olur. E'de s(0)=−3(0−4)=12=−12 olur; h(10)=2(10−6)=8=0 olur çünkü III. aşamanın başlangıcı aşama süresi olan 6 değil, erimenin bittiği t=10 anıdır.
10.Zor
MAT.9.2.2 · Gerçek sayılarda m(x) = ± |ax ± b| ± c (a, b, c ∈ℝ, a ≠ 0) şeklinde tanımlı mutlak değer fonksiyonlarının nitel özelliklerini incelemek için doğrusal fonksiyonlara bağlı analojik akıl yürütebilme
Süreç bileşeni: a) Gerçek sayılarda f(x) = x şeklinde tanımlı doğrusal referans fonksiyon ile n(x) = ± |x| şeklinde tanımlı mutlak değer fonksiyonu arasındaki ve gerçek sayılarda tanımlı bir h doğrusal fonksiyonu ile m (x) = ± |h(x)| ± c (c ∈ℝ) şeklinde tanımlı mutlak değer fonksiyonu arasındaki cebirsel ve grafiksel benzerlikleri, farklılıkları gözlemler.
Dijital fotoğraf kulübünde Deniz, düzenleme uygulamasının dosya boyutu ekranını inceliyor. Uygulama, kalite düzeyi x∈R iken fotoğrafın hedef boyuttan işaretli sapmasını (MB) h fonksiyonuyla gösteriyor. Sapmanın kalite düzeyiyle doğrusal değiştiği biliniyor. Ekrandaki bazı değerler şöyledir:
Kalite düzeyi (x)
İşaretli sapma h(x) (MB)
0
8
2
4
4
0
6
−4
Pozitif sapma hedefin üstünü, negatif sapma hedefin altını gösterir. Uygulama 1 MB tolerans eşiği kullanır ve göstergeyi m(x)=∣h(x)∣−1 ile hesaplar; gösterge negatifse sapma eşiğin içindedir. Deniz daha önce f(x)=x ile n(x)=∣x∣ grafiklerini karşılaştırmış; bu grafiklerin x≥0 iken çakıştığını, x≤0 iken n grafiğinin f nin x eksenine göre simetriği olduğunu ve kırılmanın f nin sıfırında oluştuğunu gözlemiştir.
h ile m fonksiyonları arasındaki cebirsel ve grafiksel benzerlik ile farklılıklara dair aşağıdaki gözlemlerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 10
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
Tabloda x artarken sapma 8,4,0,−4 olduğundan eğim 2−04−8=−2 dir. h(0)=8 ile h(x)=−2x+8 bulunur. Eğim negatif olduğu için h her yerde azalandır.
Sıfır: −2x+8=0⇒x=4. Burada m(4)=∣0∣−1=−1 olduğundan kırılma noktası (4,−1) dir. f ile n(x)=∣x∣ ilişkisinde olduğu gibi kırılma, mutlak değerin içindeki fonksiyonun sıfırındadır. Sabit −1, grafiği 1 birim aşağı öteler; yukarı öteleme veya apsisi −4 yapma bu modeli bozar.
h(x)≥0 çözülür: −2x+8≥0⇒−2x≥−8. Negatife bölününce eşitsizlik yön değiştirir, x≤4.
x≤4 iken h(x)≥0 olduğundan ∣h(x)∣=h(x) ve m(x)=h(x)−1 dir. Bu aralıkta m, h grafiğinin 1 birim aşağı ötelenmiş hâlidir. n ile f nin çakışmasına karşılık gelen parça budur; iç fonksiyon solda pozitif olduğu için çakışma sağ tarafta değildir.
x≥4 iken h(x)≤0 olduğundan ∣h(x)∣=−h(x) ve m(x)=−h(x)−1 dir. Bu aralıkta m, h grafiğinin x eksenine göre simetriğinin 1 birim aşağı ötelenmiş hâlidir.
Kontrol: x=6 için h(6)=−4 ve m(6)=3 tür. h nin 1 birim aşağısı −5 olur; simetrinin 1 birim aşağısı ise 4−1=3 olur. Doğru gözlem B'dir.
11.Zor
MAT.9.2.2 · Gerçek sayılarda m(x) = ± |ax ± b| ± c (a, b, c ∈ℝ, a ≠ 0) şeklinde tanımlı mutlak değer fonksiyonlarının nitel özelliklerini incelemek için doğrusal fonksiyonlara bağlı analojik akıl yürütebilme
Süreç bileşeni: b) Gözlemlerinden yola çıkarak gerçek sayılarda m(x) = ± |ax ± b| ± c (a, b, c ∈ ℝ, a ≠ 0) şeklinde tanımlı mutlak değer fonksiyonunun nitel özelliklerini tespit eder.
Matematik kulübünün tartışmasında öğrenciler, grafik temsili verilen ve gerçek sayılarda tanımlı h doğrusal fonksiyonunun sıfırını referans alıyor. Bu gözlemden hareketle m(x)=−∣h(x)∣+5 fonksiyonunun nitel özelliklerini belirlemeye çalışıyorlar.Grafikteki h fonksiyonuna ait gözlemlerden yararlanarak m fonksiyonunun nitel özellikleri için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 11
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
Grafikte h doğrusu (0,−4) ve (2,0) noktalarından geçer. Doğru x eksenini (2,0) noktasında kestiğinden h fonksiyonunun sıfırı x=2 olur. Doğru soldan sağa yükseldiği için h artandır.
m(x)=−∣h(x)∣+5 olduğundan ∣h(x)∣ ifadesi h(x)=0 iken, yani x=2 iken sıfırdır. n(x)=−∣x∣ ile kurulan analojiye göre mutlak değer fonksiyonunun tepe noktası, içerideki doğrusal fonksiyonun sıfırında oluşur. Bu nedenle m nin tepe noktasının apsisi x=2 dir ve m(2)=−∣0∣+5=5 bulunur.
Baştaki eksi işareti grafiği aşağı doğru açar; tepe noktası bir maksimum noktasıdır. Dolayısıyla m, tepe noktasının solunda artan, sağında azalandır: (−∞,2] aralığında artan, [2,∞) aralığında azalandır. En büyük değer 5 olduğundan görüntü kümesi (−∞,5] olur.
Doğrulama: Noktalardan h(x)=2x−4 bulunur. x≤2 iken m(x)=2x+1 (eğim pozitif, artan); x≥2 iken m(x)=−2x+9 (eğim negatif, azalan). Bu nitelikler A seçeneğindedir.
12.Zor
MAT.9.2.3 · Doğrusal fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikler içeren problem çözebilme
Süreç bileşeni: ç) Dönüştürdüğü temsillerin problem bağlamındaki anlamını ifade eder.
Bir belediye, erozyon görülen bir yamaçta ağaçlandırma projesi uygulamaktadır. Yamaçtaki doğal çayır alanı ile sonradan dikilen fidanların kapladığı alan ayrı ayrı ölçülmektedir. Proje başlangıcından x ay sonra çayır alanı D(x)=200−10x, fidanların kapladığı alan ise F(x)=40+6x metre kare ile modellenmektedir. x gerçek sayısı, ay cinsinden süreyi gösterir. Çayır alanı negatif olamayacağından model yalnızca 0≤x≤20 için ele alınmaktadır.Bu modellere göre ∣D(x)−F(x)∣≤32 eşitsizliği yazılmıştır. Bu eşitsizliğin çözüm kümesinin proje bağlamındaki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 12
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
D(x)−F(x)=(200−10x)−(40+6x)=160−16x olur. ∣160−16x∣≤32 eşitsizliği 16∣10−x∣≤32, yani ∣10−x∣≤2 biçimine gelir. Buradan −2≤10−x≤2 elde edilir: 10−x≤2⇒x≥8 ve 10−x≥−2⇒x≤12. Çözüm kümesi 8≤x≤12 dir ve modelin geçerli olduğu [0,20] aralığının içindedir. ∣D(x)−F(x)∣, iki alanın farkının büyüklüğüdür; hangi alanın daha büyük olduğunu göstermez. Bu nedenle çözüm kümesi, çayır alanı ile fidan alanı arasındaki farkın en çok 32 m² olduğu süreyi ifade eder. Doğrulama: x=8 için ∣160−128∣=32, x=12 için ∣160−192∣=32, x=10 için fark 0 dır. x=7 ve x=13 için fark 48>32 olduğundan bu değerler kümede yoktur. Ayrıca x=9 iken çayır daha büyüktür (fark 16), x=11 iken fidan daha büyüktür (fark 16). Kümenin tamamı, alanlardan birinin diğerini tek yönde geçmesi diye yorumlanamaz. Grafikte bu küme, D ve F doğruları arasındaki düşey uzaklığın en çok 32 olduğu x değerleridir; K(10,100) ise farkın sıfır olduğu, iki alanın eşitlendiği andır.