11. sınıf Maarif kitabında bu tema yine yerleşmeleri ele alıyor ama soru değişiyor: yerleşme neden orada kuruldu değil, yerleşmenin içi nasıl düzenlenmiş ve yerleşme çevresini ne kadar etkiliyor. İki alt başlık var: yerleşmelerin mekânsal organizasyonu ile yerleşmelerin etki alanları. Anahtar kavramlar konum, yerleşme, mekânsal desen, mekânsal organizasyon, mekânsal hiyerarşi ve mekânsal etki. Kitapta ikinci alt başlığın haftada dört ders saati okutulan sınıflar için ayrıldığı belirtiliyor; okulunda coğrafya kaç saat okutuluyorsa ona göre öğretmenine danış, ama AYT hazırlığı için iki başlığı da bilmen işine yarar.
İlk alt başlık mekânsal desenle açılıyor. Mekânsal desen, bir yerleşmedeki konut, yol, meydan gibi unsurların düzeni, yoğunluğu ve dağılım biçimidir; ne, nerede ve nasıl yerleştirilmiş sorularını yanıtlar. Kitap sekiz desen tanıtıyor. Dağınık yerleşmede evler tarla kenarında ve birbirinden uzaktır; eğimli ve parçalı arazi, bol yağış ve dağınık su kaynakları bunu doğurur (Karadeniz kıyıları, İsviçre Alpleri). Toplu yerleşmede evler bir merkez etrafında yakın durur ve su belirli noktalarda toplanır (iç kesimlerdeki düz ovalar). Kümelenmiş yerleşme düzensiz ve sıkışık bir yapı gösterir; kavşaklarda, tarım alanı dar yerlerde ya da güvenlik ihtiyacının yüksek olduğu yerlerde görülür (Safranbolu). Dairesel planlı yerleşmede evler oval bir meydanın çevresine dizilir. Çizgisel yerleşme bir vadi, yol ya da demir yolu boyunca uzanır (Amasya, Gümüşhane). Rassal yerleşmede ne meydan ne sokak vardır (Doğu Karadeniz yaylaları). Radyal yerleşmede yollar merkezî bir odaktan ışınsal yayılır (Atça). Izgara kalıpta sokaklar dik açıyla kesişir (Barcelona, Balkan göçmen köyleri, afet sonrası kurulan planlı köyler).
Ardından yerleşme içi düzeni şekillendiren coğrafi koşullar geliyor: konum, yer şekilleri, su kaynakları, iklim ve ulaşım. Düz arazide ızgara ya da geometrik plan, engebeli arazide kıvrımlı yol ve yamaçlara dağılan konut; soğuk iklimde güneye bakan, ısı kaybını azaltan yapılar; ana yol ve kavşak çevresinde yoğunlaşan ticaret alanları. Mekânsal organizasyon, insanların fiziki, sosyal ve ekonomik unsurları bir düzene göre yerleştirerek alanı kullanma biçimidir. Benzer unsurlar bir araya gelince yerleşme içinde bölgeler oluşur; bir bölgeden diğerine yoğunluk, yapılaşma ve arazi kullanımının kademeli değişmesi mekânsal geçiştir. Mekânsal hiyerarşi ise yerleşmelerin büyüklük, işlev, nüfus, hizmet çeşitliliği ve etki alanına göre basamaklandırılmasıdır; Türkiye'de köy, kasaba, şehir, büyükşehir ve metropol şeklinde ifade edilir. Kitap mekânsal unsurların organize edilmesinde beş ilke sayıyor: fonksiyonel ayrışma (OSB örneği), erişilebilirlik ve ulaşım, merkezîlik ve hiyerarşi, doğal çevreye uyum, sosyal ve kültürel yapı. Bu ilkelerin afete dirençli yerleşmeyle bağı da Bursa Nilüfer'in planlı büyümesi ve Rotterdam'ın yeşil çatıları ile nehre taşkın alanı açan programı üzerinden işleniyor.
İkinci alt başlıkta mekânsal etki kavramı geliyor: bir yerleşmenin yerel, bölgesel ya da küresel ölçekte çevresine yaptığı fiziksel, sosyal ve ekonomik etkilerin bütünü. Etki alanını belirleyen faktörler konum (kavşaklar, stratejik noktalar), ulaşım (erişim süresi ve maliyeti), sosyal (üniversite, bölge hastanesi, fuar alanı), kültürel (miras alanları, müzeler, gastronomi), ekonomik (sanayi, ticaret, lojistik merkezleri), siyasi (başkentler, diplomatik temsilcilikler) ve idari (idari statü ve yönetim yetkisi) faktörlerdir. Yerleşmeler etki alanına göre üçe ayrılır: yerel (Kadirli, Şirince, Bayburt, Hallstatt), bölgesel (Eskişehir, Samsun, Tahran, Kiev) ve küresel (İstanbul, New York, Londra, Paris, Şanghay). Etki alanı sabit değildir; kapalı bir liman kentiyken serbest ticaret bölgeleri ve küreselleşmeyle Asya'nın güçlü merkezlerinden birine dönüşen Şanghay bunun örneği. Ölçme bölümünde Eskitaşlı köyü (ızgara plan) ile Hayriye Mahallesi (dağınık doku), Detroit ile Paris karşılaştırmaları yer alıyor.