11. sınıf Maarif kitabında bu tema tek bir alt başlıktan oluşuyor: mekânsal sorunlar karşısında coğrafya bilimi. Amaç, bir yerde ortaya çıkan sorunu tanımlamak, onu doğuran mekân özelliklerini bulmak ve coğrafyanın çözüme hangi yönlerden katkı verdiğini kendi cümlelerinle kurabilmektir. Anahtar kavramlar dört tane: mekânsal sorunlar, dağılış, bağlantı ve bilimsel yaklaşım. Tema kısa ama yıl boyunca işleyeceğin su kaynakları, kentler ve etki alanları konularının düşünme iskeletini burada kuruyorsun.
Önce mekân kavramı netleşiyor: mekân, insanın doğal çevreyle etkileşerek anlam yüklediği, fiziksel, sosyal, ekonomik ve kültürel süreçlerin üst üste bindiği ve zamanla değişen bir yeryüzü parçasıdır. Mekân değiştikçe sorun da doğar. Mekânsal sorun, yerel, bölgesel ya da küresel ölçekte görülen fiziksel, sosyal, ekonomik ve çevresel problemlerin genel adıdır; çevre kirliliği, plansız kentleşme, arazinin yanlış kullanımı ve su yetersizliği tipik örneklerdir. Kitap bu sorunları üç farklı yolla sınıflandırıyor: ölçeğe göre (yerel, bölgesel, küresel), tematik içeriğe göre (sosyal, ekonomik, çevresel, politik ya da yönetsel) ve mekânın niteliğine göre (kentsel, kırsal). Her sorun ayrıca coğrafyanın bir alt dalıyla eşleşir: heyelan afetler coğrafyasına, tuzlanma toprak coğrafyasına, kırdan göçün yaş yapısını bozması nüfus coğrafyasına, akarsu debisindeki düşüş hidrografyaya girer.
Temanın gövdesi örnek olaylar. Iğdır'da dağlarla çevrili çukur konum ve kış akşamlarında oluşan sıcaklık terselmesi, kalitesiz yakıt, sanayi ve trafik kaynaklı kirleticilerle birleşerek ağır bir hava kirliliği üretiyor; çözüm olarak temiz hava eylem planı, yakıt denetimi, yalıtım ve doğal gaza geçiş öne çıkıyor. Bursa Ovası'nda organize sanayi, göç ve hızlı kentleşme verimli tarım arazisini yapılaşmaya açmış; ova büyük ova koruma alanı ilan edilmiş, kaçak yapılar uydu görüntüsü ve CBS ile tespit edilmiş. Kerç Boğazı'ndaki tanker kazası denize sızan petrolün kıyı ekosistemine ve turizme etkisini, Konya Ovası ve çevresindeki obruklar ise aşırı yer altı suyu çekiminin zemini nasıl çökerttiğini ve yapay zekâ destekli obruk duyarlılık haritalarını gösteriyor.
Etkinlikte iki makale özeti var. Birincisi kuraklığın kırsaldaki tarım, hayvancılık, balıkçılık ve ormancılık üzerindeki etkisini, kırdan kente göçü hızlandırmasını ve erken uyarı ile geçim kaynaklarını çeşitlendirme gibi hafifletme yollarını anlatıyor. İkincisi sünger şehir modelini tanıtıyor: suyu kapalı kanallarla hızla şehirden atan gri altyapı yerine, yağmur suyunu kaynağında tutan, geçirgen yüzeyler ve yeşil drenajla şehre geri kazandıran yeşil altyapı anlayışı. Ölçme bölümünde ise Mumbai'deki gecekondulaşma, atık ve muson selleri, Türkiye'de atık yönetimi, Gaziantep'te uydu görüntüleriyle tarım alanı tespiti ve Marmara'daki müsilaj (deniz salyası) gibi yeni örneklerle aynı bakış tekrar çalıştırılıyor. Performans görevi de bir mekânsal sorunu belgesel ya da bilimsel çalışmadan inceleyip coğrafyanın katkısını anlatan bir rapor yazmak.