Tanzimat’ın ‘yeni konu + eski biçim’ formülü kasideyi hürriyet temasına bağlar. Millî Edebiyat’ın Yeni Lisan’ı sade Türkçeyi dönem ölçütü yapar. Dede Korkut hem sözlü geleneğin yazıya geçişi hem hikâye yapı unsurları sorusudur. Fiil kipi ekten okunur: -yor şimdiki, -di görülen geçmiş, -miş duyulan geçmiş, -acak gelecek, -r geniş; dilek -sa, -meli, -a, emir.
Fiilde yapı: basit kök+çekim, türemiş yapım eki, birleşik yardımcı fiil veya kaynaşma. Tipik soru: dönem yılı eşleme, Hürriyet Kasîdesi’nin biçim-tema birlikteliği, boy/nazım-nesir, Yeni Lisan’ın amacı, kip veya yapı çözümlemesi.
Çeldirici Tanzimat’ı Servetifünun sanmak, Dede Korkut’u destan diye kapatıp boy yapısını atlamak, birleşik fiili türemiş saymaktır. Haber kipleri olayı zaman açısından bildirir; dilek kipleri istek, şart, gereklilik ve emir taşır. ‘olacak’ gelecek, ‘olsa’ şart, ‘olmalı’ gerekliliktir; aynı kökten üç şık kurulursa öğrenci eki okumak zorunda kalır. Hikâyede mekân millî coğrafya veya mahalle gerçekliği olabilir; masaldaki belirsiz mekânla karıştırılmaz.