9. sınıfta aynı adı taşıyan ünite atmosfer ve iklim üzerineydi: sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem, iklim tipleri ve iklim değişikliği. 10. sınıf Maarif kitabında Doğal Sistemler ve Süreçler bambaşka bir konuyu, yeryüzü şekillerinin oluşumunu anlatıyor. Ünite beş alt başlıktan oluşuyor: tektonik süreçler, iklim ve kayaç yapısının ayrışmaya etkisi, aşınma, taşınma ve biriktirme süreçleri, yer şekilleriyle ilgili saha çalışması ve yer şekilleri ile beşerî faaliyetlerin etkileşimi. Bu yılın en kalabalık ünitesi budur.
Tektonik süreçler bölümü Dünya'nın iç yapısıyla (yer kabuğu, manto, çekirdek) başlar, Wegener'in kıtaların kayması düşüncesinden levha tektoniği kuramına geçer. Mantodaki konveksiyon akımları levhaları üç biçimde hareket ettirir. Ayrılmada önce rift çukurları, sonra deniz tabanı yayılması ve okyanus ortası sırtları oluşur. Yanal kaymada (transform) levhalar birbirine sürtünerek ters yönde kayar ve şiddetli depremler üretir. Yaklaşmada yoğun okyanusal kabuk dalma-batma zonunda alta dalar, okyanus çukuru (hendek), ada yayları, volkanizma ve orojenez ortaya çıkar. Kıtaların eski ve aşınmış çekirdekleri kalkanlar, genç ve yüksek kuşaklar ise Alp-Himalaya, Kayalık ve And dağlarıdır. Sıkışan tabakalar kıvrılırsa antiklinal ve senklinalli kıvrım dağları, kırılırsa horst (kırık dağı) ve graben (çöküntü alanı) oluşur.
Volkanizma yüzey ve derinlik volkanizması olarak ayrılır. Yüzeyde merkezî püskürme tabakalı volkan (stratovolkan), kalkan volkan ve tüf konisi oluşturur; çizgisel (fisür) püskürme geniş lav platoları yayar. Derinlikte katılaşan magma batolit, lakolit, sill ve dayk gibi kütleler bırakır. Volkanların büyük kısmı Pasifik çevresindeki ateş çemberinde, bir kısmı sıcak noktalarda, Akdeniz çevresinde ve Doğu Afrika rift hattında yer alır. Depremler bölümünde iç merkez ile dış merkez ayrımı, fay türleri, tsunami ve sismograf ile büyüklük ölçümü işlenir. Türkiye kısmında Kuzey Anadolu, Doğu Anadolu ve Batı Anadolu fay sistemleri, bu sistemler boyunca dizilen tektonik ovalar, horst özelliğindeki Ege dağları ile graben ovaları, başlıca volkan dağları ve jeotermal alanlar anlatılır. Bölüm, tortul tabakalar, fosiller ve radyometrik tarihlemeyle kurulan jeolojik zaman çizelgesiyle kapanır.
Dış kuvvetler kısmı ayrışmayla başlar. Fiziksel ayrışma sıcaklık farkı, donma, tuz kristali ve ıslanma-kuruma çatlamasıyla kayacı kimyasını değiştirmeden parçalar; kimyasal çözünmede su, karbondioksit ve oksijen mineralleri değiştirir; bitki kökleri ve insan faaliyetleri de katkı yapar. Ardından aşınma (erozyon ve kütle hareketleri) ile biriktirme gelir. Akarsular platoları ve peneplenleri, menderesleri, gömük menderes ve taraçaları, çentik, boğaz, kanyon, asimetrik ve alüvyal tabanlı vadileri, birikinti konisi, taşkın ovası, ırmak adası ve deltaları oluşturur. Kalker ve jipsli arazilerde lapya, dolin, uvala, polye, düden, mağara, obruk, sarkıt, dikit ve traverten görülür. Kıyılarda falez, kıyı oku, tombolo ve lagün ile boyuna, enine, rialı, dalmaçya, fiyortlu gibi kıyı tipleri; buzullarda sirk, hörgüç kaya, moren, sandur ve drumlin; rüzgârda deflasyon, çöl kaldırımı, yardang, mantar kaya, lös ve kumul işlenir. Ünite, Nil Vadisi ve Kapadokya peribacaları gibi örneklerle yer şekillerinin yerleşme, tarım, ulaşım ve kültürü nasıl etkilediğini tartışarak biter.