İki nicel değişkenli veride her gözlem biriminden iki sayısal ölçüm alınır ve bunlar bir ikili olarak kaydedilir. Örneğin bir sınıftaki her öğrencinin günlük uyku süresi (saat) ve boy uzunluğu (cm) aynı satıra yazılır. İyi bir araştırma sorusu iki nicel değişkeni açıkça adlandırır, ilgilenilen evreni belirtir, veri toplanarak cevaplanabilir ve değişebilirlik içerir. “Okulumuzdaki 11. sınıf öğrencilerinin günlük uyku süresi ile boy uzunluğu arasında bir ilişkililik var mıdır?” böyle bir sorudur. Veri toplama planında aracı (anket, görüşme, gözlem, ölçüm), örneklemi ve kişisel verilerin gizliliğini belirlersin. A okulundan seçilen bir örneklemin sonucu B okulunda farklı çıkabilir; bu yüzden sonucu hangi evrene genelleyebileceğini baştan düşünürsün.
Serpme diyagramında (saçılım grafiği) yatay eksene bir değişken, dikey eksene diğeri yerleştirilir ve her gözlem birimi tek bir nokta olur. Noktalar soldan sağa yükselen bir bant oluşturuyorsa bir değişken artarken diğerinin de artma eğiliminde olduğunu, yani pozitif yönlü ilişkiyi görürsün. Bant alçalıyorsa ilişki negatif yönlüdür. Noktalar dar bir doğrusal bantta toplandıkça ilişki güçlenir; belirgin bir desen yoksa ilişki yok ya da çok zayıftır. Bu okuma, programın birlikte değişebilirlik dediği fikre dayanır: bir değişkenin değerleri değişirken diğerinin değerleri nasıl değişiyor?
İlişkililiğin mantığını sayıyla görmek için önce bölgelere göre sayım oranı kullanılır. İki değişkenin aritmetik ortalaması x̄ ve ȳ hesaplanır; diyagrama x = x̄ dikey doğrusu ve y = ȳ yatay doğrusu çizilir. Düzlem dört bölgeye ayrılır. 1. bölgede iki değer de ortalamanın üstünde, 3. bölgede ikisi de altındadır; bu noktalar pozitif yönlü ilişkiyi destekler. 2. ve 4. bölgelerde değerlerden biri ortalamanın üstünde, diğeri altındadır ve negatif yönlü ilişkiyi destekler. Oran, (1. ve 3. bölgedeki nokta sayısı − 2. ve 4. bölgedeki nokta sayısı) ÷ toplam nokta sayısı ile bulunur. Hiçbiri ortalama doğruları üzerinde olmayan 10 noktadan 4'ü 1. bölgede, 4'ü 3. bölgede, 1'i 2. bölgede ve 1'i 4. bölgedeyse oran (8 − 2) ÷ 10 = 0,6 olur ve pozitif yönlü bir eğilime işaret eder.
Korelasyon katsayısı r, istatistik yazılımı ya da elektronik tablo ile elde edilir; bu sınıfta yalnız yorumlanır. r her zaman −1 ile 1 arasında bir sayıdır. İşareti yönü verir: r > 0 pozitif, r < 0 negatif yönlü doğrusal ilişki demektir. Gücü ise r'nin 0'a mı yoksa 1 ya da −1'e mi yakın olduğuna bakarak ilişki yok, zayıf, orta ya da güçlü diye yorumlarsın. Bu yüzden r = −0,9 zayıf değil, negatif yönlü güçlü bir ilişkiyi gösterir. Aykırı değerlere dikkat et: diğerlerinden çok uzaktaki tek bir nokta r'yi belirgin biçimde büyütebilir ya da küçültebilir. r'ye bakmadan önce serpme diyagramını incele.
Güçlü bir ilişki, neden-sonuç ilişkisi anlamına gelmez. Program bunu atomlarla örnekler: atom ağırlığı ile yoğunluk arasında pozitif yönlü ilişki bulunursa “atom ağırlığı arttıkça yoğunluk artma eğilimindedir” diyebilirsin, ama “ağırlık arttığı için yoğunluk artar” diyemezsin; maddenin metal olup olmaması ya da katı, sıvı, gaz hâli de yoğunluğu etkiler. Araştırma sorusuna cevap verirken belirsizliği dikkate alan bir dil kullanırsın: “Bu örneklemde günlük ekran süresi ile uyku süresi arasında negatif yönlü, orta güçte bir ilişki gözlendi.” Sonucu örneklemin temsil ettiği evrenle sınırlı tutarsın.