İçeriğe atla
YeniMaarif uyumlu matematik testleriHemen çöz

Matematik · 11. sınıf

Nicelikler ve Değişimler: Üstel ve Logaritmik Fonksiyonlar: konu anlatımı ve çalışma rehberi

11. sınıf matematik Maarif programı üstel ve logaritmik fonksiyonlar: aˣ ve eˣ, ters fonksiyon olarak logaritma, ln x, işlem özellikleri ve denklemler.

Son güncelleme:

Temanın çerçevesi

Bu sayfa, 11. sınıf Nicelikler ve Değişimler temasının ikinci parçasını, üstel ve logaritmik fonksiyonları anlatır; programda 42 ders saati sürer. İçerik çerçevesi dört başlıktır: üstel fonksiyonlar ve nitel özellikleri, üstel fonksiyonların ters fonksiyonları, logaritmik fonksiyonlar ve nitel özellikleri, bu fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikler içeren problemler. Bu temada sabit oranla değişen nicelikleri üstel fonksiyonla modellemeyi, bu değişimi tersine çevirerek logaritmaya ulaşmayı ve iki aileyi gerçek yaşam problemlerinde kullanmayı öğreneceksin. Genellemeler trigonometri parçasıyla aynıdır: fonksiyonlar nitel özelliklerine göre sınıflandırılır, referans fonksiyonlar bir fonksiyon grubunu üretir, grafikler denklem ve eşitsizlikleri yorumlamanın temel aracıdır.

Program, üslü ve köklü ifadelerle işlem yapabildiğini, bu ifadeleri birbirine dönüştürebildiğini, referans fonksiyonlara dönüşüm uygulayıp cebirsel ve grafik temsiller arasında geçiş yapabildiğini kabul eder. Logaritmanın işlem özelliklerinin hepsi üslü ifade kurallarından ispatlandığı için çarpımda üslerin toplanması ve kuvvetin kuvveti gibi kurallarda rahat olman işini kolaylaştırır. Temanın sonunda kazandığın ters fonksiyon bakışı, bir sonraki parça olan fonksiyonlarla işlemlerde, bir fonksiyonla tersinin bileşkesini incelerken yeniden karşına çıkar.

Öğrenme çıktıları ve beceriler

MAT.11.3.3 öğrenme çıktısı, f(x) = aˣ (a > 0, a ≠ 1) üstel referans fonksiyonunun ve ondan türetilen g(x) = k · f(mx ± r) ± s fonksiyonlarının nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilmedir. Süreç bileşenlerinde nitel özellikleri temsillerden belirler, grafik ve cebirsel temsil arasında geçiş yapar, türetilen fonksiyonlar hakkında varsayımda bulunur, örüntüyü genelleştirir ve önermeyi gerçek yaşamdaki kullanışlılığı açısından değerlendirirsin. Program hücre bölünmesi, bileşik faiz ve nüfus artışı bağlamlarını önerir.

MAT.11.3.4 öğrenme çıktısı, üstel fonksiyonların ters fonksiyonlarını inceleyerek logaritmik fonksiyona dair çıkarım yapabilmedir. Bağımlı ve bağımsız değişkenin yer değiştirdiği tablo üzerinden varsayımda bulunur, tersin grafiğine dair genelleme yapar, logaritmik fonksiyonu üstel fonksiyonun tersi olarak ifade eden önermeler sunar ve kullanışlılığını değerlendirirsin. Deprem büyüklüğü, ses şiddeti, pH ve karbon-14 yöntemi önerilen bağlamlardır; Gelenbevi İsmail Efendi ve John Napier'in çalışmaları tarihsel arka planı oluşturur.

MAT.11.3.5 öğrenme çıktısı, f(x) = logₐ x (a > 0, a ≠ 1, x > 0) referans fonksiyonunun ve ondan türetilen fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin muhakeme yapabilmedir. Dönüşümlerle yeni logaritmik fonksiyonlar elde eder, nitel ve işlem özelliklerine dair varsayımlarını genelleştirir, önermelerini grafikle doğrular ya da üstel fonksiyonun özelliklerinden yararlanarak cebirsel olarak ispatlar ve yöntemlerin kullanışlılığını karşılaştırırsın. Ses düzeyi ve deprem büyüklüğü bu çıktının bağlamlarıdır.

MAT.11.3.6 öğrenme çıktısı, gerçek yaşam durumlarında üstel ve logaritmik fonksiyonlarla ifade edilen denklem ve eşitsizlikleri içeren problemler çözebilmedir. Bileşenleri ve ilişkilerini belirler, problemi sözel, tablo, grafik ve cebirsel temsiller arasında dönüştürür, strateji kurup uygular ve çözümü farklı yöntemlerle doğrularsın. Richter ölçeği, temizlik ürünlerinin pH değeri, salgın modelleri ile biyoloji ve ekonomi problemleri bu çıktının bağlamlarıdır; elektronik tablo ve yazılım doğrulama aracıdır.

Konu anlatımı

Bir nicelik eşit zaman aralıklarında aynı sayıyla çarpılarak değişiyorsa üstel bir ilişki vardır. Her saat ikiye bölünen hücrelerde sayı 1, 2, 4, 8, 16 diye gider: ardışık değerlerin farkı değil, oranı sabittir. Bu davranış f(x) = aˣ (a > 0, a ≠ 1) ile modellenir. Tanım kümesi ℝ, görüntü kümesi (0, ∞)'dur; fonksiyon her yerde pozitiftir, sıfırı yoktur ve grafiği (0, 1) noktasından geçer. a > 1 ise artan, 0 < a < 1 ise azalandır; her iki durumda bire birdir, ne tek ne çifttir ve ℝ'den (0, ∞)'a örtendir. a = 1 seçilseydi fonksiyon sabit olurdu. Özel bir taban olan e ≈ 2,718 irrasyonel sayısıyla kurulan f(x) = eˣ artandır.

Türetilmiş fonksiyonlarda s grafiği dikeyde öteler; grafiğin yaklaştığı yatay doğru y = 0'dan y = s'ye taşınır. k > 0 iken görüntü kümesi (s, ∞), k < 0 iken (−∞, s) olur. Referans fonksiyonun sıfırı yoktur ama dönüşümden sonra sıfır oluşabilir. g(x) = −2 · 3ˣ + 6 fonksiyonunun görüntü kümesi (−∞, 6)'dır; g(x) = 0 için 3ˣ = 3, yani x = 1 bulunur. 3ˣ artan olduğundan g azalandır; x < 1 için pozitif, x > 1 için negatiftir. Bileşik faiz de bu ailedendir: yıllık %25 faizle 1000 TL'nin t yıl sonraki değeri 1000 · (1,25)ᵗ TL olur.

Üstel fonksiyonun tablosunda x ile y'nin yerini değiştirince tersin tablosunu elde edersin. aˣ bire bir ve (0, ∞)'a örten olduğundan tersi vardır; bu ters f⁻¹(x) = logₐ x logaritmik fonksiyonudur: aᶜ = b ise logₐ b = c. 2⁵ = 32 olduğundan log₂ 32 = 5, 10⁻² = 0,01 olduğundan log 0,01 = −2'dir. Tabanı 10 olan logaritma log x, eˣ'in tersi olan doğal logaritma ln x diye yazılır. Fonksiyonla tersinin grafikleri y = x doğrusuna göre simetriktir: aˣ grafiği (0, 1)'den geçerken logₐ x grafiği (1, 0)'dan geçer ve y = 0 doğrusuna yaklaşma, x = 0 doğrusuna yaklaşmaya dönüşür. aˣ artansa logₐ x de artan, azalansa azalandır.

logₐ x fonksiyonunun tanım kümesi (0, ∞), görüntü kümesi ℝ'dir; tek sıfırı x = 1'dir. a > 1 iken 0 < x < 1 için negatif, x > 1 için pozitiftir. Türetilmiş fonksiyonda tanım kümesini içerinin pozitifliğinden bulursun: f(x) = log₂(3x − 2) için 3x − 2 > 0, yani x > 2/3 olmalıdır. Genel olarak log₂(mx + n) fonksiyonunun tanım kümesi m > 0 iken (−n/m, ∞), m < 0 iken (−∞, −n/m) olur. İşlem özellikleri örneklerden genellenir: log₂ 2 + log₂ 4 = 1 + 2 = 3 = log₂ 8 eşitliği, m, n > 0 için logₐ(m · n) = logₐ m + logₐ n önermesine götürür. Benzer biçimde logₐ(m / n) = logₐ m − logₐ n, logₐ(mʳ) = r · logₐ m ve taban değiştirme kuralı logₐ b = log b / log a elde edilir; hepsi üslü ifade kurallarıyla ispatlanır.

Bir önermenin geçerli olduğu kümeye dikkat et: f(x) = log x² ile g(x) = 2 · log x yalnız x > 0 için eşittir. f, x = −1'de tanımlıdır ve log 1 = 0 değerini alır; g ise orada tanımsızdır. Logaritma, geniş aralıkta değişen nicelikleri ölçeklemekte kullanışlıdır. pH = −log[H⁺] olduğundan pH değeri 3 olan çözeltide hidrojen iyonu derişimi 10⁻³ mol/L, pH değeri 5 olanda 10⁻⁵ mol/L'dir; ilki ikincisinin 100 katıdır. Richter ölçeğinde büyüklükleri arasındaki fark 2 olan iki depremde ölçülen genliklerin oranı 10² = 100'dür.

Denklem ve eşitsizlikler f(x) = 0, f(x) = g(x), f(x) < g(x) ya da f(x) ≤ g(x) biçiminde kurulur; değer deneme, işlem özellikleri, elektronik tablo ve grafik çözüm yollarıdır. 3 · 2ˣ = 48 denkleminde 2ˣ = 16 ve x = 4 bulunur. log₂(x − 1) + log₂(x + 3) = 5 denkleminde önce tanım koşulu x > 1 yazılır; işlem özelliğiyle (x − 1)(x + 3) = 32, yani x² + 2x − 35 = 0 ve (x + 7)(x − 5) = 0 elde edilir. x = −7 tanım koşulunu sağlamadığından elenir; çözüm x = 5'tir. Eşitsizlikte tabana bak: (½)ˣ > ⅛ eşitsizliğinde fonksiyon azalan olduğundan x < 3 olur.

Sık hatalar ve Maarif tarzı sorular

En sık hata log(m + n) ifadesini log m + log n sanmaktır; toplama kuralı yalnız çarpımın logaritması için geçerlidir. İkincisi tanım kümesini unutmaktır: logaritmik denklemde bulduğun her kökü tanım koşuluyla sınamazsan geçersiz kökü cevap olarak yazarsın. Üçüncüsü, 0 < a < 1 tabanlı eşitsizlikte yönü çevirmemektir; azalan fonksiyonda büyük girdi küçük çıktı verir. Tablodan üstel örüntüyü doğrusal örüntüyle karıştırmak da yaygındır: sabit fark doğrusal, sabit oran üstel ilişkiyi gösterir. pH ya da Richter ölçeğinde 2 birimlik farkı 2 kat sanmak ise ölçek mantığını gözden kaçırmaktır.

Maarif tarzı sorular bir bağlamla açılır: laboratuvardaki hücre sayısı tablosu, birikim hesabı, temizlik ürünlerinin pH değeri, iki depremin büyüklük kayıtları ya da bir arşivdeki belge sayısı. Kimi soru tablodaki örüntünün üstel olup olmadığına karar vermeni, kimisi bir öğrencinin tanım kümesi ya da artanlık hakkındaki varsayımını değerlendirmeni ister. Ters fonksiyon sorularında iki grafikten hangisinin y = x doğrusuna göre simetrik olduğunu seçersin. Zor sorular çoğunlukla parametreli bir logaritmik modelin tanım kümesini, sıfırını ve işaretini birlikte sorar ya da bir modeli denklem veya eşitsizliğe dönüştürüp çözmeni ve sonucu bağlamda yorumlamanı ister.

Öğrenme çıktıları (4)

Maarif öğretim programında bu temanın öğrenme çıktıları ve her birinin süreç bileşenleri:

MAT.11.3.3 Gerçek sayılarda f(x) = aˣ (a > 0, a ≠ 1) şeklinde tanımlı üstel referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen [g(x) = k ∙ f (mx ± r) ± s (k, m, r, s ∈ ℝ, k ≠ 0, m ≠ 0)] üstel fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme

  1. a)Üstel referans fonksiyonun nitel özelliklerini (tanım kümesi, görüntü kümesi, işareti, artanlığı-azalanlığı, maksimum-minimum noktaları, sıfırları, bire birliği, tekliği-çiftliği, örtenliği) matematiksel temsilleri kullanarak belirler.
  2. b)Üstel referans fonksiyonun nitel özellikleri ile matematiksel temsilleri arasındaki ilişkileri belirler.
  3. c)Üstel referans fonksiyonu grafik ve cebirsel temsili üzerinde yapılan işlemlerle diğer üstel fonksiyonlara dönüştürür.
  4. ç)Üstel referans fonksiyon ve bu fonksiyondan türetilen fonksiyonların grafik temsili ile cebirsel temsili arasındaki ilişkiyi ifade eder.
  5. d)Üstel referans fonksiyonun nitel özelliklerinden hareketle diğer üstel fonksiyonların nitel özellikleri hakkında varsayımlarda bulunur.
  6. e)Varsayımlarından yararlanıp farklı durumlarla ilgili örüntüleri listeler ve türetilen fonksiyonların nitel özellikleri ile ilgili örüntüleri geneller.
  7. f)Genellemelerinin varsayımlarını karşılayıp karşılamadığını kontrol eder.
  8. g)Genellemelerinden elde ettiği önermeleri matematiksel olarak doğrulayabileceği şekilde sunar.
  9. ğ)Elde ettiği önermelerin gerçek yaşam bağlamlarındaki kullanışlılığını değerlendirir.

MAT.11.3.4 Üstel fonksiyonların ters fonksiyonlarını inceleyerek logaritmik fonksiyona dair çıkarım yapabilme

  1. a)Üstel fonksiyonların ters fonksiyonları ile ilgili varsayımlarda bulunur.
  2. b)Varsayımlarından yararlanıp farklı durumlarla ilgili örüntüleri listeleyerek üstel fonksiyonların ters fonksiyonları ile ilgili örüntüleri geneller.
  3. c)Genellemelerinin varsayımlarını karşılayıp karşılamadığını kontrol eder.
  4. ç)Logaritmik fonksiyonu üstel fonksiyonun ters fonksiyonu olarak ifade eden önermeler sunar.
  5. d)Logaritmik fonksiyonu gerçek yaşam bağlamında kullanışlılık açısından değerlendirir.

MAT.11.3.5 f (x) = logₐ x (a > 0, a ≠ 1, x > 0 ) şeklinde tanımlı logaritmik referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen [ g(x) = k ∙ f (mx ± r) ± s (k, m, r, s ∈ ℝ, k ≠ 0, m ≠ 0)] logaritmik fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme

  1. a)Logaritmik referans fonksiyonu grafik ve cebirsel temsili üzerinde yapılan işlemlerle diğer logaritmik fonksiyonlara dönüştürür.
  2. b)Logaritmik referans fonksiyon ile elde ettiği logaritmik fonksiyonların grafik ve cebirsel temsilleri arasındaki ilişkiyi ifade eder.
  3. c)Logaritmik referans fonksiyonun nitel özelliklerinden hareketle diğer logaritmik fonksiyonların nitel özellikleri hakkında varsayımlarda bulunur.
  4. ç)Logaritmik fonksiyonun nitel özelliklerine ve işlem özelliklerine ilişkin varsayımlarına dair örüntüleri geneller.
  5. d)Genellemelerinin varsayımlarını karşılayıp karşılamadığını kontrol eder.
  6. e)Genellemelerinden elde ettiği önermeleri matematiksel olarak doğrulayabileceği şekilde sunar.
  7. f)Elde ettiği önermelerin gerçek yaşam bağlamlarındaki kullanışlılığını değerlendirir.
  8. g)Önermelerini grafiksel olarak doğrular veya cebirsel olarak ispatlar.
  9. ğ)Uyguladığı doğrulama veya ispat yöntemlerinin farklı durumlardaki kullanışlılığını değerlendirir.

MAT.11.3.6 Gerçek yaşam durumlarında üstel ve logaritmik fonksiyonlarla ifade edilen denklem ve eşitsizlikleri içeren problemler çözebilme

  1. a)Üstel ve logaritmik fonksiyonlarla ifade edilebilen denklemlere ilişkin matematiksel bileşenleri (denklemi oluşturan fonksiyonların nitel özellikleri ile cebirsel ve grafik temsilleri) belirler.
  2. b)Üstel ve logaritmik fonksiyonlarla ifade edilebilen denklemlere ilişkin matematiksel bileşenlerin aralarındaki ilişkileri belirler.
  3. c)Üstel ve logaritmik fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizliklerin problem bağlamındaki temsillerini farklı temsillere dönüştürür.
  4. ç)Dönüştürdüğü temsillerin problem bağlamındaki anlamını ifade eder.
  5. d)Elde ettiği ve yorumladığı farklı temsillere dayalı olarak problemin çözümü için strateji oluşturur.
  6. e)Belirlediği stratejiyi kullanır.
  7. f)Elde ettiği çözümü farklı yöntemleri kullanarak doğrular.
  8. g)Problemin olası çözüm stratejilerini gözden geçirir.
  9. ğ)Problemin olası çözüm stratejilerinin üstel veya logaritmik fonksiyon içeren farklı problem durumlarında kullanımı ile ilgili çıkarımlar yapar.
  10. h)Çıkarımlarının geçerliliğini sözel, cebirsel ve grafiksel argümanlarla değerlendirir.
Kapsam sınırlarıyla birlikte gör

Çalışma taktikleri

  • Her logaritma ifadesini üstel karşılığıyla oku: log₂ 32 değerini “2'nin kaçıncı kuvveti 32'dir?” diye düşün.
  • Logaritmik denklemde işe tanım koşulunu yazarak başla, en sonda bulduğun kökleri bu koşulla ele.
  • f(x) = aˣ olmak üzere k · f(mx + r) + s biçimindeki fonksiyonlar için yatay doğru y = s ve k'nın işaretine göre görüntü kümesini tek bir kartta topla.
  • Her işlem özelliğini bir kez üslü ifade kuralından kendin türet; unutursan yeniden kurabilirsin.
  • Tablo verilen sorularda ardışık değerlerin hem farkına hem oranına bak; sabit olanı belirle.
  • Eşitsizliklerde tabanın 1'den büyük mü küçük mü olduğunu işaretleyip yönü ona göre koru ya da çevir.
  • Bir yazılımda aˣ ile logₐ x grafiklerini y = x doğrusuyla birlikte çizip simetriyi gözle.

Örnek sorular

Bu temanın Maarif yaprak testlerinden: her soru bir öğrenme çıktısının bir becerisini ölçer. Önce kendin çöz, sonra çözümü aç.

1.Kolay

MAT.11.3.3 · Gerçek sayılarda f(x) = aˣ (a > 0, a ≠ 1) şeklinde tanımlı üstel referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen [g(x) = k ∙ f (mx ± r) ± s (k, m, r, s ∈ ℝ, k ≠ 0, m ≠ 0)] üstel fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme

Süreç bileşeni: ğ) Elde ettiği önermelerin gerçek yaşam bağlamlarındaki kullanışlılığını değerlendirir.

Bir biyoloji laboratuvarında bir hücre kültürü gözlemlenmiş ve kültürdeki hücre sayısının zamana göre değerleri aşağıdaki tabloya yazılmıştır.
Zaman (saat)01234
Hücre sayısı124816
Öğrenciler, gerçek sayılarda a>1a>1 olmak üzere f(x)=axf(x)=a^{x} fonksiyonunun artan olduğuna ilişkin bir önerme elde etmiştir. Bu önermenin, tablodaki hücre bölünmesi verilerini yorumlamadaki kullanışlılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru değerlendirilmiştir?

dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (2) · Yaprak test 1 · Soru 1

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

Tablodaki hücre sayıları 11, 22, 44, 88, 1616 biçimindedir. Ardışık değerlerin oranı 21=2\dfrac{2}{1}=2, 42=2\dfrac{4}{2}=2 olarak doğrudan okunur; oran sabittir ve 22'dir. Bu veriler f(x)=2xf(x)=2^{x} ile modellenir. a=2>1a=2>1 olduğundan elde edilen önerme bu bağlama uygulanır: fonksiyon artandır, dolayısıyla saat arttıkça hücre sayısı artar. Önerme, tablodaki artışı açıklamada kullanışlıdır. Ardışık farklar 11, 22, 44, 88 olup sabit değildir; ancak önerme sabit fark değil, a>1a>1 iken artma ile ilgilidir. Tabloda azalma veya sıfır değeri yoktur; oran da 11'den küçük değildir.
2.Orta

MAT.11.3.6 · Gerçek yaşam durumlarında üstel ve logaritmik fonksiyonlarla ifade edilen denklem ve eşitsizlikleri içeren problemler çözebilme

Süreç bileşeni: ç) Dönüştürdüğü temsillerin problem bağlamındaki anlamını ifade eder.

Bir kimya proje ödevinde öğrenciler, evde kullanılan temizlik ürünlerinin asitlik düzeyini incelemektedir. Çözeltideki hidrojen iyonu derişimini pH değerine bağlayan modeli [H+]=10−pH[\mathrm{H}^{+}] = 10^{-\mathrm{pH}} mol/L olarak kullanmışlardır. Yapılan ölçümde asitli banyo temizleyicisinin pH değeri 33, zemin temizleyicisinin pH değeri 55 bulunmuştur. Öğrencilerden biri, iki ürünün derişimlerini karşılaştırmak için 10−310−5=102\dfrac{10^{-3}}{10^{-5}} = 10^{2} eşitliğini yazmıştır. Bu eşitliğin problem bağlamındaki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (2) · Yaprak test 1 · Soru 7

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

Modelde [H+]=10−pH[\mathrm{H}^{+}] = 10^{-\mathrm{pH}} olduğundan pH değeri 33 olan asitli banyo temizleyicisinin derişimi 10−310^{-3} mol/L, pH değeri 55 olan zemin temizleyicisinin derişimi 10−510^{-5} mol/L'dir. Eşitliğin payı banyo temizleyicisine, paydası zemin temizleyicisine aittir: 10−310−5=10−3−(−5)=102=100\dfrac{10^{-3}}{10^{-5}} = 10^{-3-(-5)} = 10^{2} = 100. Bu, bir orandır; banyo temizleyicisindeki hidrojen iyonu derişimi, zemin temizleyicisindekinin 100100 katıdır. Doğrulama: 100⋅10−5=102⋅10−5=10−3100 \cdot 10^{-5} = 10^{2} \cdot 10^{-5} = 10^{-3}.
3.Zor

MAT.11.3.5 · f (x) = logₐ x (a > 0, a ≠ 1, x > 0 ) şeklinde tanımlı logaritmik referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen [ g(x) = k ∙ f (mx ± r) ± s (k, m, r, s ∈ ℝ, k ≠ 0, m ≠ 0)] logaritmik fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme

Süreç bileşeni: ğ) Uyguladığı doğrulama veya ispat yöntemlerinin farklı durumlardaki kullanışlılığını değerlendirir.

Bir lisenin bisikletle ulaşım projesinde efor indeksi için iki model kurulmuştur. Sabah güzergâhında indeks f(x)=log⁡2(mx+n)f(x)=\log_2(mx+n) ile verilir. Burada xx yolu kilometre cinsinden gösterir; mm ve nn güzergâha göre seçilen gerçek sayılardır ve m≠0m\neq 0'dır. Öğrenciler m=4m=4, n=−8n=-8 için grafiği çizip tanım kümesini (2,∞)(2,\infty) görünce, m>0m>0 olan her güzergâh için tanım kümesinin (−nm,∞)\left(-\dfrac{n}{m},\infty\right) olduğunu ileri sürmüştür (Önerme I). Akşam güzergâhında vites çarpanı xx için p(x)=log⁡2(x2)p(x)=\log_2(x^2) ile q(x)=2log⁡2xq(x)=2\log_2 x karşılaştırılmış; yalnızca x=1x=1, x=2x=2 ve x=4x=4 değerlerinde aynı sonuçlar bulununca bu iki ifadenin x≠0x\neq 0 olan her gerçek sayıda eşit olduğu ileri sürülmüştür (Önerme II). Sunumda bu önermeler için matematik yazılımıyla grafik incelemesi ve cebirsel inceleme (eşitsizlik çözme, tanım kümesi karşılaştırma veya karşı örnek) ele alınmaktadır. Önerme I ve Önerme II doğrulanırken kullanılan yöntemlerin farklı durumlardaki kullanışlılığına ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (2) · Yaprak test 1 · Soru 11

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

Önerme I, m>0m>0 olan bütün gerçek mm ve nn değerleri için öne sürülmüş genel bir iddiadır. m=4m=4, n=−8n=-8 grafiği yalnızca 4x−8>0⇒x>24x-8>0 \Rightarrow x>2 durumunu gösterir; bu da −nm=2-\dfrac{n}{m}=2 özel hâlidir. mm veya nn değişince sınır değişir. Bu yüzden tek grafik genellemeyi doğrulamaya yetmez. m>0m>0 iken mx+n>0mx+n>0 eşitsizliği x>−nmx>-\dfrac{n}{m} verir. Böylece tanım kümesi (−nm,∞)\left(-\dfrac{n}{m},\infty\right) olur. Cebirsel çözüm bütün m>0m>0 durumlarını kapsadığı için kullanışlıdır. Eşitlik hâli alınamaz; çünkü logaritmanın girdisi 00 olamaz. Önerme II evrensel bir iddiadır ve yanlıştır. x>0x>0 iken log⁡2(x2)=2log⁡2x\log_2(x^2)=2\log_2 x olduğundan x=1x=1, x=2x=2, x=4x=4 denemeleri ve yalnızca pozitif taraftaki grafik eşitliği destekliyormuş gibi görünür; bu inceleme yanıltıcıdır. x=−1x=-1 için p(−1)=log⁡21=0p(-1)=\log_2 1=0 tanımlıdır, q(−1)=2log⁡2(−1)q(-1)=2\log_2(-1) ise tanımlı değildir. Tek karşı örnek, “x≠0x\neq 0 olan her sayıda eşitlik vardır” iddiasını çürütmeye yeter. Tanım kümeleri de bunu gösterir: pp için x≠0x\neq 0, qq için x>0x>0'dır; eşitlik yalnız x>0x>0 iken geçerlidir. Dolayısıyla karşı örnek ve tanım kümesi karşılaştırması kullanışlı, yalnızca pozitif xx incelemesi kullanışlı değildir.

Maarif yaprak testleri

Kendi notundan soru üret

Defterindeki logaritma özellikleri özetini ya da üstel fonksiyon föyünü DubbAI'ye yükle; tanım kümesi, ters fonksiyon ve pH, deprem gibi modelleme odaklı yeni sorular üretsin.

11. sınıf matematik: Maarif Modeli testleri

Yeni öğretim programına göre yazılmış yaprak testler; her sorunun adım adım çözümü var. Hepsi ücretsiz ve hesap açmadan çözülür.

Maarif testlerini çöz

Diğer 11. sınıf matematik üniteleri

İlgili rehberler