Bir nicelik eşit zaman aralıklarında aynı sayıyla çarpılarak değişiyorsa üstel bir ilişki vardır. Her saat ikiye bölünen hücrelerde sayı 1, 2, 4, 8, 16 diye gider: ardışık değerlerin farkı değil, oranı sabittir. Bu davranış f(x) = aˣ (a > 0, a ≠ 1) ile modellenir. Tanım kümesi ℝ, görüntü kümesi (0, ∞)'dur; fonksiyon her yerde pozitiftir, sıfırı yoktur ve grafiği (0, 1) noktasından geçer. a > 1 ise artan, 0 < a < 1 ise azalandır; her iki durumda bire birdir, ne tek ne çifttir ve ℝ'den (0, ∞)'a örtendir. a = 1 seçilseydi fonksiyon sabit olurdu. Özel bir taban olan e ≈ 2,718 irrasyonel sayısıyla kurulan f(x) = eˣ artandır.
Türetilmiş fonksiyonlarda s grafiği dikeyde öteler; grafiğin yaklaştığı yatay doğru y = 0'dan y = s'ye taşınır. k > 0 iken görüntü kümesi (s, ∞), k < 0 iken (−∞, s) olur. Referans fonksiyonun sıfırı yoktur ama dönüşümden sonra sıfır oluşabilir. g(x) = −2 · 3ˣ + 6 fonksiyonunun görüntü kümesi (−∞, 6)'dır; g(x) = 0 için 3ˣ = 3, yani x = 1 bulunur. 3ˣ artan olduğundan g azalandır; x < 1 için pozitif, x > 1 için negatiftir. Bileşik faiz de bu ailedendir: yıllık %25 faizle 1000 TL'nin t yıl sonraki değeri 1000 · (1,25)ᵗ TL olur.
Üstel fonksiyonun tablosunda x ile y'nin yerini değiştirince tersin tablosunu elde edersin. aˣ bire bir ve (0, ∞)'a örten olduğundan tersi vardır; bu ters f⁻¹(x) = logₐ x logaritmik fonksiyonudur: aᶜ = b ise logₐ b = c. 2⁵ = 32 olduğundan log₂ 32 = 5, 10⁻² = 0,01 olduğundan log 0,01 = −2'dir. Tabanı 10 olan logaritma log x, eˣ'in tersi olan doğal logaritma ln x diye yazılır. Fonksiyonla tersinin grafikleri y = x doğrusuna göre simetriktir: aˣ grafiği (0, 1)'den geçerken logₐ x grafiği (1, 0)'dan geçer ve y = 0 doğrusuna yaklaşma, x = 0 doğrusuna yaklaşmaya dönüşür. aˣ artansa logₐ x de artan, azalansa azalandır.
logₐ x fonksiyonunun tanım kümesi (0, ∞), görüntü kümesi ℝ'dir; tek sıfırı x = 1'dir. a > 1 iken 0 < x < 1 için negatif, x > 1 için pozitiftir. Türetilmiş fonksiyonda tanım kümesini içerinin pozitifliğinden bulursun: f(x) = log₂(3x − 2) için 3x − 2 > 0, yani x > 2/3 olmalıdır. Genel olarak log₂(mx + n) fonksiyonunun tanım kümesi m > 0 iken (−n/m, ∞), m < 0 iken (−∞, −n/m) olur. İşlem özellikleri örneklerden genellenir: log₂ 2 + log₂ 4 = 1 + 2 = 3 = log₂ 8 eşitliği, m, n > 0 için logₐ(m · n) = logₐ m + logₐ n önermesine götürür. Benzer biçimde logₐ(m / n) = logₐ m − logₐ n, logₐ(mʳ) = r · logₐ m ve taban değiştirme kuralı logₐ b = log b / log a elde edilir; hepsi üslü ifade kurallarıyla ispatlanır.
Bir önermenin geçerli olduğu kümeye dikkat et: f(x) = log x² ile g(x) = 2 · log x yalnız x > 0 için eşittir. f, x = −1'de tanımlıdır ve log 1 = 0 değerini alır; g ise orada tanımsızdır. Logaritma, geniş aralıkta değişen nicelikleri ölçeklemekte kullanışlıdır. pH = −log[H⁺] olduğundan pH değeri 3 olan çözeltide hidrojen iyonu derişimi 10⁻³ mol/L, pH değeri 5 olanda 10⁻⁵ mol/L'dir; ilki ikincisinin 100 katıdır. Richter ölçeğinde büyüklükleri arasındaki fark 2 olan iki depremde ölçülen genliklerin oranı 10² = 100'dür.
Denklem ve eşitsizlikler f(x) = 0, f(x) = g(x), f(x) < g(x) ya da f(x) ≤ g(x) biçiminde kurulur; değer deneme, işlem özellikleri, elektronik tablo ve grafik çözüm yollarıdır. 3 · 2ˣ = 48 denkleminde 2ˣ = 16 ve x = 4 bulunur. log₂(x − 1) + log₂(x + 3) = 5 denkleminde önce tanım koşulu x > 1 yazılır; işlem özelliğiyle (x − 1)(x + 3) = 32, yani x² + 2x − 35 = 0 ve (x + 7)(x − 5) = 0 elde edilir. x = −7 tanım koşulunu sağlamadığından elenir; çözüm x = 5'tir. Eşitsizlikte tabana bak: (½)ˣ > ⅛ eşitsizliğinde fonksiyon azalan olduğundan x < 3 olur.