İçeriğe atla
Giriş yap
OYSS Hazırlık

9. sınıf · 1. dönem 2. yazılı

Coğrafya · Senaryo 4

7 ana soru · 15 madde · 100 puan · 40 dakika

Bu kâğıdı burada çöz

7 soru · 100 puan. Her sorudan sonra cevabını anahtarla kontrol et, puanını ver; sonunda toplamını ve zayıf konunu gör. Hesap gerekmez.

40:00
Anahtar
  1. Soru 116 puan

    Bir ilçenin su ve kanalizasyon idaresi, içme suyu şebekesinde sık arıza çıkan hatları belirleyip önce bunları yenilemek amacıyla coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ile bir çalışma yürütmüştür (kurgusal). Çalışmayı inceleyen bir öğrenci, aşağıdaki ifadelerin her birini bir CBS bileşeniyle eşleştirmiş ve tabloyu hazırlamıştır.

    • I. Boru hatlarının çapını, döşendiği yılı ve malzemesini gösteren şebeke kayıtları ile son üç yılda gelen arıza ihbarları
    • II. Arazi ekibinin arıza noktalarını işaretlediği konum belirleme özellikli tabletler ve idare binasındaki sunucu bilgisayar
    • III. Arıza noktalarını boru hattı katmanıyla çakıştırıp arıza yoğunluğu haritası üreten program
    • IV. Haritayı yorumlayarak hangi hattın öncelikle yenileneceğine karar veren harita mühendisi ve coğrafyacı
    • V. Arızaların 250 metrelik bölmelerde sayılmasına ve 1990'dan önce döşenen hatların ayrı bir katmanda sorgulanmasına önceden karar verilmesi
    İfade I II III IV V
    Öğrencinin yazdığı bileşen Veri Yazılım Yazılım Yöntem Kullanıcı

    1.1. Öğrencinin tablosundaki eşleştirmelerin doğru olup olmadığını her ifade için belirleyiniz. Hatalı eşleştirmelerin doğrusunu aşağıdaki tabloya yazınız.

    İfade Doğru / Yanlış Doğru bileşen
    I
    II
    III
    IV
    V

    1.2. Aşağıdaki iki durumun her birinde çalışmanın sonucunun nasıl etkileneceğini, ilgili CBS bileşenini belirterek açıklayınız.

    • a) Şebeke kayıtları yıllar önce çizilmiş kâğıt paftalardan aktarılmış, sonradan döşenen hatlar sisteme hiç işlenmemiştir.
    • b) İdare yeni bilgisayarlar ve program satın almış, ancak çalışmada görevlendirilen personel bu programı kullanmayı bilmemektedir.

    dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 4 · Soru 1

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
  2. Soru 215 puan

    Doğu Anadolu'daki kurgusal Gündoğdu Ovası'nda kayısı ağaçları mart sonunda çiçek açmıştır. Birkaç gündür bölgede yüksek basınç etkilidir. Ovadaki bir köyde yaşayan öğrenci, aynı akşam köy okulunun gözlem köşesinde aşağıdaki kayıtları tutmuştur.

    Saat Basınç (hPa) Sıcaklık (°C) Bağıl nem (%) Rüzgâr Gökyüzü
    17.00 1024 12 38 Hafif, kuzeydoğu Açık
    19.00 1025 8 46 Çok hafif Açık
    21.00 1026 5 54 Durgun Açık, yıldızlar parlak
    23.00 1026 3 60 Durgun Açık, bulut yok

    2.1. Öğrencinin kayıtlarına dayanarak köyde gece yarısından sonra ve sabaha karşı nasıl bir hava olayı beklendiğini tahmin ediniz. Tahmininizi tablodaki iki gözlemle gerekçelendiriniz.

    2.2. Tahmin ettiğiniz hava olayının aşağıdaki kişiler üzerindeki bir olası etkisini ve bu etkiye karşı alınabilecek bir önlemi yazınız.

    • I. Bahçesindeki kayısı ağaçlarının tamamı çiçek açmış bir üretici
    • II. Sabah 07.00'de köyden ilçe merkezine, yol üzerinde köprü ve gölgeli virajlar bulunan bir güzergâhta öğrenci taşıyan servis şoförü
    • III. Su sayacı ve su boruları evin dış duvarında açıkta bulunan bir aile

    dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 4 · Soru 2

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
  3. Soru 313 puan

    Bir üniversitenin coğrafya bölümü öğrencileri, temmuz ayında Akdeniz kıyısındaki bir kasabadan başlayıp arkadaki dağın zirvesine uzanan bir hat üzerinde dört noktada aynı gün öğle saatinde ölçüm yapmıştır (kurgusal). Ölçüm noktalarından bazılarının sıcaklık değerleri kayıt cihazındaki arıza nedeniyle kaydedilememiştir.

    Ölçüm noktası Yükselti (m) Hava basıncı (hPa) Sıcaklık (°C)
    Kıyı kasabası 0 1013 28
    Orman köyü 800 920
    Yayla düzlüğü 1.600 835
    Zirve 2.800 725

    3.1. Yükselti arttıkça sıcaklığın her 200 metrede yaklaşık 1 °C azaldığını kabul ederek tablodaki boş hücreleri işlem yaparak doldurunuz.

    3.2. Tablodan yararlanarak yükselti ile hava basıncı ve sıcaklık arasındaki ilişkiyi nedenleriyle açıklayınız. Öğrenciler, kıyıda zeytin ve turunçgil bahçeleri, orman köyü çevresinde kızılçam, zirveye yakın yamaçlarda ise sedir ve ardıç gördüklerini not etmiştir. Bu farklılığı sıcaklık değişkeniyle ilişkilendiriniz.

    dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 4 · Soru 3

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
  4. Soru 416 puan

    Şekil 1'de bir kıyıdan dağın zirvesine kadar uzanan alanda iklim sisteminin bileşenleri arasındaki bazı etkileşimler numaralanarak gösterilmiştir.

    Şekil 1. Kıyıdan dağa iklim sistemi bileşenleri arasındaki etkileşimler
    Şekil 1. Kıyıdan dağa iklim sistemi bileşenleri arasındaki etkileşimler

    4.1. Şekildeki numaralanmış her süreçte etkileşen iklim sistemi bileşenini (ya da bileşenlerini) ve bu süreçle ilgili değişkeni aşağıdaki tabloya yazınız.

    No Bileşen(ler) Değişken
    1
    2
    3
    4
    5

    4.2. Şekildeki kıyının açıklarında deniz suyu sıcaklığının bir yıl boyunca uzun yıllar ortalamasının birkaç derece üzerinde kaldığı varsayılmaktadır. Bu durumun 1, 4 ve 5 numaralı süreçleri nasıl etkileyebileceğini değişkenler arasında ilişki kurarak açıklayınız.

    dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 4 · Soru 4

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
  5. Soru 516 puan

    Şekil 2 ve Şekil 3'te iki meteoroloji istasyonunun uzun yıllar ortalamalarıyla çizilmiş iklim grafikleri verilmiştir. M İstasyonu Türkiye'nin güneybatı kıyısında; N İstasyonu ise Kuzey Afrika'da, Yengeç Dönencesi'ne yakın ve denizden çok uzak bir iç kesimde yer almaktadır.

    Şekil 2. M İstasyonunun iklim grafiği
    Şekil 2. M İstasyonunun iklim grafiği
    Şekil 3. N İstasyonunun iklim grafiği
    Şekil 3. N İstasyonunun iklim grafiği

    5.1. Grafiklerdeki eksen değerlerine dikkat ederek aşağıdaki tabloyu hazırlayınız. (Kurak ay: yağış miktarı (mm), ortalama sıcaklığın (°C) iki katından az olan aydır.)

    Özellik M İstasyonu N İstasyonu
    En sıcak ay ve sıcaklığı
    En soğuk ay ve sıcaklığı
    Yıllık sıcaklık farkı (°C)
    Yıllık toplam yağış (yaklaşık, mm)
    Kurak ay sayısı

    5.2. M ve N istasyonlarında görülen iklim türlerini yazınız. Her birini grafikteki iki özellikle gerekçelendiriniz.

    dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 4 · Soru 5

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
  6. Soru 614 puan

    Kuzey Amerika'nın kuzey kıyısında, yaklaşık 69° kuzey enleminde bulunan S İstasyonunun uzun yıllar aylık ortalama sıcaklık ve yağış değerleri aşağıdaki tabloda verilmiştir (temsilî değerler).

    Ay Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara
    Sıcaklık (°C) −28 −29 −26 −17 −6 3 8 7 1 −9 −21 −27
    Yağış (mm) 8 7 9 10 12 18 30 35 25 20 12 9

    6.1. S İstasyonunun yıllık ortalama sıcaklığını ve yıllık toplam yağış miktarını işlem yaparak bulunuz.

    6.2. Tablodaki verileri Şekil 4'teki şablona aktararak S İstasyonunun iklim grafiğini çiziniz. Yağışı sütunlarla, sıcaklığı eğriyle gösteriniz.

    Şekil 4. S İstasyonu için iklim grafiği şablonu
    Şekil 4. S İstasyonu için iklim grafiği şablonu

    6.3. Çizdiğiniz grafiğe göre S İstasyonunda görülen iklim türünü yazınız. Grafikteki iki özelliği kanıt olarak gösteriniz.

    dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 4 · Soru 6

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
  7. Soru 710 puan

    Orta Asya'daki Aral Gölü, 1960'lı yıllardan itibaren göle dökülen Amu Derya ve Sir Derya ırmaklarının sularının büyük kısmı pamuk tarlalarını sulamak için kanallarla başka yöne çevrilince hızla küçülmüştür. Gölün eski kıyısında kurulmuş bir liman kentine ve havzaya ait bazı veriler aşağıda verilmiştir (yaklaşık ve temsilî değerler).

    Gösterge 1960 1990 2020
    Göl yüzey alanı (km²) 68.000 36.000 8.500
    Kentte temmuz ortalama sıcaklığı (°C) 26 27,5 29
    Kentte ocak ortalama sıcaklığı (°C) −5 −6,5 −8
    Havzada sulanan tarım alanı (milyon hektar) 4,5 7,0 7,5

    7.1. 1960–2020 döneminde göl yüzey alanının yüzde kaç azaldığını ve kentteki yıllık sıcaklık farkının kaç °C değiştiğini işlem yaparak bulunuz. Tablodaki verilere göre bu dönemde süreklilik gösteren bir insan faaliyetini yazınız.

    7.2. Göl küçüldükçe kentte yazların daha sıcak, kışların daha soğuk geçmesini iklim sisteminin bileşenleri arasındaki etkileşimle açıklayınız.

    dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 4 · Soru 7

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.

Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).

Cevap ve puanlama anahtarı

Bu senaryonun anahtarı açık: her maddenin tam puan ölçütü, olası yanıtı, kısmi ve sıfır puan durumu aşağıda. Önce kâğıdı çöz, sonra aç.

Anahtarı göster: tam puan, kısmi puan, olası yanıt
Anahtar yükleniyor…
Anahtarı PDF olarak indir

Puanlama anahtarı ve örnek cevaplar Dubba’nın hazırladığı örneklerdir; resmî değerlendirme ölçütleri ODSGM ve okulun tarafından belirlenir. Yasal uyarı (yeni sekmede açılır).

Kendini puanla

Anahtardaki ölçütlere bakarak her maddeden aldığın puanı yaz ya da Tam / 0 düğmesine bas. Toplamın ve konu konu durumun hemen çıkar.

1. soru · Mekânsal bilgi teknolojilerini oluşturan bileşenleri çözümleyebilme
/ 10
/ 6
2. soru · Hava olaylarının günlük hayata etkisini gözleme dayalı tahmin edebilme
/ 6
/ 9
3. soru · İklim sisteminin bileşen ve değişkenlerini çözümleyebilme
/ 6
/ 7
4. soru · İklim sisteminin bileşen ve değişkenlerini çözümleyebilme
/ 10
/ 6
5. soru · Türkiye ve dünyadaki farklı iklim türlerine sahip yerlerin iklim verilerini kullanarak tablo, grafik, şekil ve/veya diyagram hazırlayabilme
/ 10
/ 6
6. soru · Türkiye ve dünyadaki farklı iklim türlerine sahip yerlerin iklim verilerini kullanarak tablo, grafik, şekil ve/veya diyagram hazırlayabilme
/ 4
/ 6
/ 4
7. soru · İklim sistemi ve sürecinde meydana gelen değişiklikleri algılayabilme
/ 6
/ 4

Toplam: 0 / 100

9. sınıf coğrafya: bütün kâğıtlar