9. sınıf · 1. dönem 2. yazılı
Coğrafya · Senaryo 5
7 ana soru · 15 madde · 100 puan · 40 dakika
- Soru 116 puan
Doğu Anadolu'daki kurgusal Karapınar ilçesinde görev yapan coğrafya öğretmeni Emre Bey, okulun bahçesindeki gözlem köşesinde ocak ayının bir cuma günü dört farklı saatte ölçüm yapmış ve sonuçları öğrencileriyle birlikte aşağıdaki tabloya işlemiştir (kurgusal veri).
Saat Hava basıncı (hPa) Sıcaklık (°C) Bağıl nem (%) Rüzgâr Gökyüzü ve görüş 08.00 1019 −2 70 Hafif, güneybatı Yer yer ince bulut 11.00 1014 −3 78 Orta, kuzey Gri, alçak bir bulut katmanı gökyüzünü kapladı 14.00 1009 −5 88 Kuvvetli, kuzeydoğu Kapalı; seyrek kar taneleri 16.00 1005 −7 93 Çok kuvvetli, ani hamleli Kar başladı; yerdeki kar savruluyor, görüş 300 m 1.1. Ölçümlere dayanarak ilçede akşam ve gece saatlerinde nasıl bir hava beklendiğini tahmin ediniz. Tahmininizi tablodaki iki değişimle gerekçelendiriniz.
1.2. Tahmininiz gerçekleşirse aşağıdaki kişilerin her biri için bir olası etkiyi ve bu etkiye karşı alınabilecek bir önlemi yazınız.
- I. Akşam 19.00'da yolcularıyla ilçenin kuzeyindeki dağ geçidini aşacak otobüs şoförü
- II. Köyünde ağıllarda iki yüz koyun besleyen bir çiftçi
- III. Ertesi sabah ilçe havalimanından uçakla İstanbul'daki bir yarışmaya gidecek bir öğrenci
dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 5 · Soru 1
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 214 puan
Toroslar'da doğu–batı doğrultusunda uzanan bir vadinin iki yamacında, aynı yükseltide (yaklaşık 1.200 m) iki kurgusal mahalle bulunmaktadır: güneye bakan yamaçta Akyaka, kuzeye bakan yamaçta Gölgeli. Bir coğrafya öğretmeni öğrencileriyle iki yamaçta yaptığı gözlem ve ölçümleri aşağıdaki tabloda toplamıştır (temsilî veri).
Gösterge Akyaka (güneye bakan yamaç) Gölgeli (kuzeye bakan yamaç) Ocak ayında doğrudan güneş alma süresi (saat/gün) 7 2 Ocak ortalama toprak yüzeyi sıcaklığı (°C) 4 −3 Kar örtüsünün tamamen kalktığı ortalama tarih 10 Mart 20 Nisan Temmuz öğleden sonra ortalama bağıl nem (%) 35 55 Baskın doğal bitki örtüsü Kızılçam, meşe çalıları Karaçam, göknar Toprak kullanımı Köy evleri, bağ ve meyve bahçeleri Orman, seyrek yayla evleri 2.1. Aynı yükseltide bulunmalarına rağmen iki yamaç arasındaki sıcaklık farkını Güneş ışınlarının geliş açısı ve güneşlenme süresiyle açıklayınız. Bu farkın iklim sisteminin hangi iki bileşeni arasındaki ilişkiden kaynaklandığını yazınız.
2.2. Yamaçlar arasındaki sıcaklık farkının kriyosfer, atmosfer (nem) ve biyosfer üzerindeki birer sonucunu tablodan örnek vererek açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 5 · Soru 2
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 314 puan
Bir grup öğrenci, yeryüzündeki farklı yüzeylerin Güneş'ten gelen ışınların ne kadarını geri yansıttığını (albedo) karşılaştırmak için aşağıdaki temsilî değerleri derlemiştir.
Yüzey Yansıtma oranı (%) I. Taze kar örtüsü 85 II. Kutup denizlerindeki deniz buzu 60 III. Kum çölü 35 IV. Çayır ve otlak 20 V. İğne yapraklı orman 10 VI. Açık okyanus suyu 6 3.1. Tablodaki yüzeyleri iklim sisteminin bileşenlerine göre gruplandırarak aşağıdaki tabloya yazınız. Güneş enerjisini en çok soğuran yüzeyi gerekçesiyle belirtiniz.
Kriyosfer Litosfer Biyosfer Hidrosfer 3.2. Yaz aylarında kutup denizlerindeki buzun bir bölümü eriyerek yerini açık okyanus suyuna bırakmaktadır. Bu değişimin bölgedeki sıcaklığı nasıl etkileyeceğini ve bu etkinin kalan buz örtüsüne nasıl geri döneceğini kriyosfer, hidrosfer ve atmosfer arasındaki ilişkiyle açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 5 · Soru 3
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 416 puan
Şekil 1 ve Şekil 2'de iki istasyonun (kurgusal) uzun yıllık ortalamalarla çizilmiş iklim grafikleri verilmiştir. G İstasyonu Türkiye'nin kuzeydoğu kıyısında, H İstasyonu ise bir kutup bölgesinin kıyısında yer almaktadır. İki grafikte yağış ve sıcaklık eksenlerinin ölçekleri farklıdır.
Şekil 1. G İstasyonunun iklim grafiği Şekil 2. H İstasyonunun iklim grafiği 4.1. Grafiklerden yararlanarak aşağıdaki karşılaştırma tablosunu hazırlayınız.
Özellik G İstasyonu H İstasyonu En sıcak ay ve sıcaklığı En soğuk ay ve sıcaklığı Yıllık sıcaklık farkı (°C) En yağışlı ayın yağış miktarı (mm) 4.2. G ve H istasyonlarında görülen iklim türlerini yazınız. Her birini grafikteki iki özellikle gerekçelendiriniz. H İstasyonunun hangi yarım kürede bulunduğunu grafikteki bir kanıtla belirtiniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 5 · Soru 4
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 516 puan
İç Anadolu'da, denizden uzak bir platonun üzerinde (yaklaşık 1.000 m) bulunan kurgusal Z İstasyonunun uzun yıllar aylık ortalama sıcaklık ve yağış değerleri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Ay Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara Sıcaklık (°C) −1 1 5 11 16 20 24 23 19 13 6 1 Yağış (mm) 40 35 38 45 48 30 8 6 14 30 35 45 5.1. Tablodaki verileri kullanarak Z İstasyonunun iklim grafiğini Şekil 3'teki şablon üzerine çiziniz. Yağışı sütunlarla, sıcaklığı eğriyle gösteriniz.
Şekil 3. Z İstasyonu için iklim grafiği şablonu 5.2. Tablodan yararlanarak aşağıdaki tabloyu doldurunuz.
Z İstasyonu Değer Yıllık ortalama sıcaklık (°C) Yıllık toplam yağış (mm) Yıllık sıcaklık farkı (°C) En yağışlı mevsim 5.3. Z İstasyonunda görülen iklim türünü yazınız. Çizdiğiniz grafikten iki gerekçe gösteriniz ve bu iklimin doğal bitki örtüsünü belirtiniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 5 · Soru 5
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 612 puan
Ege kıyısındaki kurgusal Ilıcaova kentinin meteoroloji istasyonunda tutulan kayıtlar, bir belediye raporu için dönemlere göre özetlenmiştir (temsilî veri; değerler dönem içindeki yıllık ortalamalardır).
Gösterge 1991–2000 2001–2010 2011–2020 2021–2025 Yıllık ortalama sıcaklık (°C) 16,8 17,3 17,9 18,4 En yüksek sıcaklığın 35 °C'yi aştığı gün sayısı 9 14 22 31 Sıcaklığın gece 20 °C'nin altına inmediği gece sayısı 18 27 41 55 Yıllık toplam yağış (mm) 640 625 650 630 Bir günde 50 mm'yi aşan şiddetli yağış sayısı 1,2 1,6 2,4 3,1 6.1. 1991–2000 ile 2021–2025 dönemleri arasında yıllık ortalama sıcaklığın kaç °C arttığını ve 35 °C'yi aşan gün sayısının kaç katına çıktığını işlem yaparak bulunuz. Tablodan iklimde yaşanan iki değişimi yazınız.
6.2. Tabloda süreklilik gösteren (belirgin biçimde değişmeyen) göstergeyi belirleyiniz. Bu gösterge değişmediği hâlde şiddetli yağış sayısının artmasının kent yaşamına iki etkisini açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 5 · Soru 6
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 712 puan
Akdeniz kıyısındaki kurgusal Deltakent, bir akarsuyun denize döküldüğü yerde oluşmuş ve deniz seviyesinden yalnızca 1–2 metre yüksekte bulunan bir kıyı ovasına kurulmuştur. Kentte narenciye ve sebze tarımı yapılmakta, içme ve sulama suyunun bir bölümü kuyulardan sağlanmaktadır. Küresel iklim değişikliğinin Deltakent'i nasıl etkileyebileceği Şekil 4'teki neden–sonuç şemasıyla gösterilmek istenmiştir.
Şekil 4. Küresel iklim değişikliğinin Deltakent'e etkisini gösteren neden–sonuç şeması 7.1. Şemadaki a, b, c ve d kutularına gelmesi gereken neden ya da sonuçları yazınız.
7.2. Deltakent belediyesi için iklim değişikliğine yol açan etkenleri azaltmaya yönelik iki, kentin değişen koşullara uyum sağlamasına yönelik iki öneri yazınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 5 · Soru 7
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu kâğıttaki konuları test et
Kâğıtta puan kaybettiğin konunun 12 soruluk testini çöz; çözümler test bitince açılır. Her konunun ilk iki testi ücretsiz, hesap gerekmez.
- COĞ.9.3.1 · kâğıtta 1 soruHava olaylarının günlük hayata etkisini gözleme dayalı tahmin edebilmeTesti çöz
- COĞ.9.3.2 · kâğıtta 2 soruİklim sisteminin bileşen ve değişkenlerini çözümleyebilmeTesti çöz
- COĞ.9.3.3 · kâğıtta 2 soruTürkiye ve dünyadaki farklı iklim türlerine sahip yerlerin iklim verilerini kullanarak tablo, grafik, şekil ve/veya diyagram hazırlayabilmeTesti çöz
- COĞ.9.3.4 · kâğıtta 2 soruİklim sistemi ve sürecinde meydana gelen değişiklikleri algılayabilmeTesti çöz
Cevap ve puanlama anahtarı
Bu senaryonun anahtarı açık: her maddenin tam puan ölçütü, olası yanıtı, kısmi ve sıfır puan durumu aşağıda. Önce kâğıdı çöz, sonra aç.
Anahtarı göster: tam puan, kısmi puan, olası yanıt
Puanlama anahtarı ve örnek cevaplar Dubba’nın hazırladığı örneklerdir; resmî değerlendirme ölçütleri ODSGM ve okulun tarafından belirlenir. Yasal uyarı (yeni sekmede açılır).
Kendini puanla
Anahtardaki ölçütlere bakarak her maddeden aldığın puanı yaz ya da Tam / 0 düğmesine bas. Toplamın ve konu konu durumun hemen çıkar.
Toplam: 0 / 100