9. sınıf · 1. dönem 2. yazılı
Coğrafya · Senaryo 6
6 ana soru · 13 madde · 100 puan · 40 dakika
- Soru 116 puan
Türkiye, dünyanın önde gelen limon ve mandalina ihracatçıları arasındadır. Turunçgil bahçeleri büyük ölçüde Adana, Mersin, Hatay ve Antalya'nın kıyı ovalarında yoğunlaşır; meyveler ekim ile nisan arasında hasat edilir. Ürünlerin önemli bir bölümü tırlarla kara yoluyla ve Mersin Limanı'ndan gemilerle Rusya, Irak, Ukrayna ve Avrupa ülkelerine gönderilir. Almanya ve İngiltere gibi ülkeler ise turunçgil ihtiyaçlarının tamamına yakınını dışarıdan karşılamaktadır.
1.1. Turunçgillerin Türkiye'nin güney kıyılarında yetiştirilebilmesini Türkiye'nin mutlak konumuyla açıklayınız. Yaklaşık 47°–55° kuzey paralelleri arasında yer alan Almanya'da turunçgil bahçelerinin kurulamamasını aynı konum özelliğiyle karşılaştırarak yazınız.
1.2. Türkiye'nin turunçgil ihracatında avantaj sağlayan göreceli konum özelliklerinden iki tanesini metindeki bilgilerle ilişkilendirerek açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 6 · Soru 1
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 216 puan
Karadeniz Bölgesi'nde dik bir yamaç üzerinde kurulmuş kurgusal Yamaçlı köyünde, birkaç hafta süren yoğun yağışlardan sonra bazı evlerin duvarlarında çatlaklar oluşmuştur. Valilik, köyde bir heyelan izleme ve erken uyarı çalışması başlatmıştır. Çalışmanın bazı unsurları aşağıda numaralanmıştır.
- I. Yamaçtaki on noktaya sabitlenen alıcılar, yörüngedeki uydulardan gelen sinyalleri kullanarak her gün kendi konumlarını milimetre duyarlılığında hesaplamaktadır.
- II. Uyduların yörüngede doğru yerde kalıp kalmadığı ve saatlerinin doğru çalışıp çalışmadığı, yeryüzüne dağılmış izleme istasyonlarınca sürekli denetlenmektedir.
- III. Yörüngedeki bir uydudan ayda bir alınan radar görüntüleri karşılaştırılarak yamacın hangi kesimlerinin yer değiştirdiği uzaydan belirlenmektedir.
Alıcılardan gelen konum verileri, meteoroloji istasyonunun yağış kayıtları ve bölgenin jeoloji haritası, valilikteki bilgisayarlarda çalışan bir coğrafi bilgi sistemi programına aktarılıp katmanlar hâlinde üst üste getirilmektedir. Çalışmayı yürüten jeoloji mühendisleri ve afet uzmanlarından oluşan ekip, işe başlarken şu kuralı belirlemiştir: "Herhangi bir noktadaki kayma bir haftada 10 mm'yi geçerse ya da 24 saatlik yağış 70 mm'yi aşarsa köy halkı uyarılır ve riskli evler boşaltılır."
2.1. I, II ve III. unsurların hangi mekânsal bilgi teknolojisine ait olduğunu aşağıdaki tabloya yazınız. I ve II. unsurların bu teknolojinin hangi bileşeni olduğunu da belirtiniz.
Unsur Mekânsal bilgi teknolojisi Bileşen I II — III — 2.2. Ocak ayındaki bir fırtınada yamacın en dik kesimindeki üç alıcının güneş paneli zarar görmüş, bu noktalardan iki hafta boyunca konum verisi gelmemiştir. Bu sürenin bir gününde köye 24 saatte 85 mm yağış düşmüştür. Alıcılardaki arızanın çalışmanın sonucunu nasıl etkileyeceğini coğrafi bilgi sistemlerinin bileşenleri arasındaki ilişkiyle açıklayınız. Ekibin yağışlı gün için vermesi gereken kararı belirlenen kurala göre yazınız. Eksik kalan konum verisinin hangi teknolojiyle tamamlanabileceğini belirtiniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 6 · Soru 2
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 314 puan
Doğu Anadolu'daki kurgusal Karlıtepe Kayak Merkezi'nin pist görevlisi, şubat ayının bir haftasında tuttuğu gözlem defterine aşağıdaki notları yazmıştır (kurgusal veri).
Gün Sıcaklık 07.00 / 14.00 (°C) Rüzgâr Gözlem Pazartesi −9 / −5 Hafif, kuzeyden Gün boyu yoğun kar yağışı; 45 cm yeni kar birikti. Salı −7 / −4 Kuvvetli, kuzeybatıdan Kar sürüyor, iki günde birikmiş yeni kar 95 cm oldu. Rüzgâr sırtlardaki karı savurup doğu yamaçlarına yığıyor. Çarşamba −1 / +5 Orta, güneybatıdan, ılık Kar durdu, gökyüzü açık. Öğleden sonra güneye bakan dik yamaçlarda kar yüzeyi ıslandı, yer yer kendiliğinden yuvarlanan kar topakları görüldü. Perşembe (tahmin) +2 / +8 Orta, güneybatıdan Açık ve güneşli 3.1. Pist görevlisinin gözlemlerine dayanarak perşembe günü öğleden sonra kayak merkezi çevresindeki dik yamaçlarda hangi tehlikenin arttığını tahmin ediniz. Tahmininizi defterdeki iki gözlemle gerekçelendiriniz.
3.2. Tahmin ettiğiniz hava olayının perşembe günü aşağıdaki kişilere bir olası etkisini ve bu etkiye karşı alınabilecek bir önlemi yazınız.
- I. Pistlerde kayak öğretmenliği yapan bir eğitmen
- II. Vadiden merkeze çıkan dağ yolunda servis minibüsü kullanan bir şoför
- III. Merkezin aşağısındaki köyde, dağdan inen derenin kenarında ahırı bulunan bir çiftçi
dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 6 · Soru 3
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 418 puan
Kışın kuzeyden gelen çok soğuk hava kütleleri Karadeniz'i aşarak İstanbul'a ulaştığında, kentin Karadeniz'e bakan kesimlerinde birkaç saat içinde yoğun kar yağışı görülebilir. Meteorologlar bu olayı "Karadeniz etkili kar yağışı" olarak adlandırır. Şekil 1'de olayın aşamaları şematik bir kesit üzerinde numaralandırılmıştır.
Şekil 1. Karadeniz etkili kar yağışının aşamaları (şematik) 4.1. Şekil 1'deki I–IV numaralı aşamaların her birinde havanın hangi iklim değişkeninde nasıl bir değişim ya da durum görüldüğünü aşağıdaki tabloya yazınız.
Aşama Değişken ve değişim I II III IV 4.2. Aynı soğuk hava kütlesinin etkili olduğu bir günde, hava kütlesinin Karadeniz'i aşarak ulaştığı Sarıyer'de (İstanbul) sıcaklık −1 °C, yeni kar kalınlığı 35 cm; denizi geçmeden kara üzerinden ulaştığı Edirne'de ise sıcaklık −9 °C, yeni kar kalınlığı 4 cm ölçülmüştür (temsilî veri).
Sarıyer'in hem daha ılık hem daha karlı olmasını hidrosfer ile atmosfer arasındaki etkileşim ve sıcaklık, nem, yağış değişkenleri arasındaki ilişkiyle açıklayınız. Deniz yüzeyi suyunun sıcaklığı 9 °C yerine 4 °C olsaydı Sarıyer'deki kar yağışının nasıl değişeceğini gerekçesiyle yazınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 6 · Soru 4
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 516 puan
Filipinler'in Luzon Adası'ndaki Pinatubo Yanardağı, Haziran 1991'de 20. yüzyılın en büyük volkanik patlamalarından biriyle etkinleşmiştir. Patlamada milyonlarca ton kül ve kükürtlü gaz yaklaşık 35 km yüksekliğe kadar püskürmüş; gazlardan oluşan çok küçük damlacıklar (aerosoller) stratosferde yayılarak birkaç ay içinde Dünya'yı ince bir örtü gibi sarmıştır. Şekil 2'de patlamadan önceki ve sonraki yıllarda küresel yıllık ortalama sıcaklığın uzun yıllar ortalamasından farkı (sapması) verilmiştir.
Şekil 2. Küresel yıllık ortalama sıcaklık sapması, 1989–1995 (temsilî veri) 5.1. Şekil 2'den yararlanarak patlamadan sonra küresel sıcaklıkta görülen değişimi sayısal olarak belirtiniz. Bu değişimi iklim sisteminin litosfer ve atmosfer bileşenleri arasındaki etkileşimle açıklayınız.
5.2. Sıcaklıktaki bu düşüşün buharlaşma, nem ve yağış değişkenlerine olası etkisini açıklayınız. Bu değişimin biyosfere bir etkisini yazınız. Grafiğe göre etkinin kalıcı olmamasının nedenini açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 6 · Soru 5
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 620 puan
Arap Yarımadası'nın iç kesimlerinde bulunan bir meteoroloji istasyonunun (V İstasyonu) uzun yıllar aylık ortalama sıcaklık ve yağış değerleri aşağıdaki tabloda verilmiştir (temsilî veri).
Ay Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara Sıcaklık (°C) 15 17 21 26,5 32 35 36,5 36 33 27,5 21 17,5 Yağış (mm) 12 8 22 28 6 0 0 0 0 2 7 15 6.1. Tablodaki verileri kullanarak V İstasyonunun iklim grafiğini Şekil 3'teki şablon üzerine çiziniz. Yağışı sütunlarla, sıcaklığı eğriyle gösteriniz.
Şekil 3. V İstasyonu için iklim grafiği şablonu 6.2. Tablodan yararlanarak aşağıdaki tabloyu doldurunuz.
V İstasyonu Değer Yıllık ortalama sıcaklık (°C) Yıllık toplam yağış (mm) Yıllık sıcaklık farkı (°C) En yağışlı mevsim 6.3. V İstasyonunda görülen iklim türünü yazınız. Çizdiğiniz grafikten iki gerekçe gösteriniz. Yıllık yağış miktarının istasyon çevresindeki doğal bitki örtüsüne bir etkisini yazınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf coğrafya · senaryo 6 · Soru 6
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu kâğıttaki konuları test et
Kâğıtta puan kaybettiğin konunun 12 soruluk testini çöz; çözümler test bitince açılır. Her konunun ilk iki testi ücretsiz, hesap gerekmez.
- COĞ.9.2.2 · kâğıtta 1 soruTürkiye’nin konum özelliklerini algılayabilmeTesti çöz
- COĞ.9.2.3 · kâğıtta 1 soruMekânsal bilgi teknolojilerini oluşturan bileşenleri çözümleyebilmeTesti çöz
- COĞ.9.3.1 · kâğıtta 1 soruHava olaylarının günlük hayata etkisini gözleme dayalı tahmin edebilmeTesti çöz
- COĞ.9.3.2 · kâğıtta 2 soruİklim sisteminin bileşen ve değişkenlerini çözümleyebilmeTesti çöz
- COĞ.9.3.3 · kâğıtta 1 soruTürkiye ve dünyadaki farklı iklim türlerine sahip yerlerin iklim verilerini kullanarak tablo, grafik, şekil ve/veya diyagram hazırlayabilmeTesti çöz
Cevap ve puanlama anahtarı
Bu senaryonun anahtarı açık: her maddenin tam puan ölçütü, olası yanıtı, kısmi ve sıfır puan durumu aşağıda. Önce kâğıdı çöz, sonra aç.
Anahtarı göster: tam puan, kısmi puan, olası yanıt
Puanlama anahtarı ve örnek cevaplar Dubba’nın hazırladığı örneklerdir; resmî değerlendirme ölçütleri ODSGM ve okulun tarafından belirlenir. Yasal uyarı (yeni sekmede açılır).
Kendini puanla
Anahtardaki ölçütlere bakarak her maddeden aldığın puanı yaz ya da Tam / 0 düğmesine bas. Toplamın ve konu konu durumun hemen çıkar.
Toplam: 0 / 100