Maarif programıyla okutulan 11. sınıf felsefe kitabının dördüncü ünitesi, edebiyat ile felsefenin nerede buluştuğunu ve nerede ayrıldığını soruyor. Ünite üç adımda ilerliyor: önce iki alanın ilişkisi, sonra edebî unsurlara felsefi gözle bakmak, en sonda da edebî unsurlar kullanarak felsefe yapmak. Kitap bu iki soruyu ünitenin ana problemleri olarak adlandırıyor: edebî unsurlara felsefi bakışın imkânı ve edebî unsurlarla felsefe yapmanın imkânı. Anahtar kavramlar edebiyat, felsefi roman ve felsefi şiir.
Ünitenin çıkış noktası dil. Edebiyat da felsefe de dille kurulur; bu yüzden dil iki alanın ortak zeminidir. Kitap burada Humboldt'un dili yalnızca düşüncenin aracı değil, düşünceyi üreten ve ileri taşıyan bir etkinlik olarak gören yaklaşımını anar; alıştırmalarda da Heidegger'in dili varlığın evi olarak nitelemesine yer verir. Dil ile düşünce arasında karşılıklı bir etkileşim vardır: düşünce dille ifade bulurken dil de düşünceyi biçimlendirir. Edebiyat bu ortak zemini estetik bir anlatıma, felsefe ise sistemli bir düşünceye dönüştürür.
Benzerlikleri ve farkları ayrı ayrı bilmen gerekiyor. Benzerlikler: ikisi de bireysel çabanın ve öznelliğin ürünüdür, ikisinde de yaratıcılık vazgeçilmezdir, ikisi de evrenseli yakalayıp zamanı ve mekânı aşabilir, ikisinde de bütünlük ve tutarlılık önemli bir ölçüttür, edebî eserlerin çoğu da az ya da çok bir düşünsel yapı taşır. Farklar: edebiyatta estetik ve biçim, felsefede mantık ve içerik öne çıkar; edebiyat estetik haz uyandırmayı, felsefe sorgulatmayı ve doğruyu aramayı amaçlar; edebiyat duyguya seslenen, canlı ve betimleyici bir dil, felsefe soyut, kavramsal ve kuramsal bir dil kullanır. Bir eserin felsefi sayılması için edebî değer taşıması gerekmez; belirleyici olan düşünsel ve mantıksal temeldir.
İkinci bölüm, edebî eserin felsefi niteliğini tartışıyor. Kitabın tutumu şu: edebî eserin felsefi olması zorunlu değildir, ama bu nitelik esere derinlik ve kalıcılık kazandırır. Kalıcılık anlık hazdan değil, okurda düşünsel bir dönüşüm yaratmaktan gelir. Kitap bunu karakterlerle somutlaştırır: Odysseus akıl ve stratejiyi, Don Kişot hayal ile gerçeğin çatışmasını, Raskolnikov suç ve vicdanı, Gregor Samsa yabancılaşmayı, İnce Memed adaleti, Selim Işık kimlik ve varoluşu temsil eder. Aynı bölümde dört düşünürün yaklaşımı yer alır: Voltaire, Aydınlanma akılcılığını ve düşünce özgürlüğünü eserlerine yansıtır; Hartmann, edebî eseri gerçek bir ön yapı (sözcükler ve sesler) ile ondan görünüşe çıkan katmanlı bir arka yapı (karakterler, tutkular, yazgı) olarak çözümler; Murdoch, iki alanı yöntem ve üslupta ayırsa da iyinin, ahlakın ve gerçekliğin ne olduğu sorusunda buluşturur; Derrida ise anlamın sabit bir merkezden doğmadığını, bağlam değiştikçe yeniden yorumlandığını söyler ve iki alanın da dilin bu kaygan zemininde kurulduğunu savunur.
Üçüncü bölüm yönü tersine çevirir: filozof edebî araçları nasıl kullanır? Betimleme ve tasvir Antik Yunan'da, tasavvuf eserlerinde ve varoluşçularda sık görülür. Metafor, doğrudan söylenmesi güç düşünceleri taşır; kitapta Platon'un mağarası, Locke'un tabula rasası, Hume'un bilardo topları, Herakleitos'un ırmağı, İbn Sina'nın uçan adamı, Descartes'ın kötü cini gibi örnekler var. İroni okuru görünenin arkasına bakmaya iter; Sokrates ve Kierkegaard bunun ustaları olarak anılır, Nasreddin Hoca fıkraları da mizahın felsefeye açtığı alana örnektir. Ünite, varoluşçu felsefenin roman ve edebî dille kurduğu yakın bağla ve bu yakınlığa yöneltilen 'felsefeden uzaklaşma' eleştirisiyle kapanır.