İçeriğe atla
YeniMaarif uyumlu matematik testleriHemen çöz

Felsefe · 11. sınıf

Hayatın Anlamı: konu anlatımı ve çalışma rehberi

11. sınıf felsefe Hayatın Anlamı ünitesinde mutluluk görüşlerini, varoluşçuluğu ve Kierkegaard'dan Camus'ye kendi olma problemini öğren.

Son güncelleme:

Ünitenin kapsamı ve temel kavramlar

Maarif programıyla okutulan 11. sınıf felsefe kitabının beşinci ünitesi tek bir büyük soru etrafında kurulu: hayatın bir anlamı var mı, varsa nedir? Ünite üç bölümden oluşuyor: hayatın anlamına yönelik felsefi sorular ve problemler, mutluluk ve hayat ilişkisi, varoluş ve kendi olma problemi. Anahtar kavramlar anlam, saçma, kendi olma, umutsuzluk, mutluluk, varoluş, ölüm ve yabancılaşma.

İlk bölüm sorunun neden ortaya çıktığını anlatır. Hayat çoğunlukla rutinle geçer; insan bu akışın içinde neden var olduğunu ve neye doğru gittiğini sormaya başlar. Kitaba göre bu soru daha çok acı, umutsuzluk, amaçsızlık ya da bir çöküş karşısında belirir, ama hedeflerine ulaşmış mutlu biri de aynı soruyu sorabilir. Hayatın anlamını aramak canlılar arasında yalnızca insana özgüdür. Herkes için ortak tek bir anlam olduğunu söylemek güçtür; bazı düşünürler hayatın saçma olduğunu bile iddia eder. Anlam arayışında insana daha çok felsefe, din, bilim ve ahlak yol gösterir: ilahi dinler evrendeki düzenin yaratıcısını anlamın kaynağı sayar, bilim düzeni açıklar ama anlam konusunda her zaman tatmin edici değildir, ahlak ise anlamı iyi insan olmaya bağlar. Kitap bu arayışın günümüzde daha zorlu hâle geldiğini de vurgular.

İkinci bölüm mutluluğu ele alır. Ana kavram eudaimonizm, yani mutluluğu insan eylemlerinin son ereği sayan anlayıştır. Yanında daimon (insanı daha yüksek bir yaşama erdiren iç güç), ataraksiya (ruh dinginliği) ve kâmil insan (Yaradan'a ulaşma yolunda olgunlaşmış insan) kavramları gelir. Kitap tarihsel bir çizgi de çizer: İlk Çağ'da haz ve erdem, Orta Çağ'da öte dünyadaki ebedi mutluluk, Yeni Çağ'da toplumun mutluluğu, Çağdaş Dönem'de ise insanın mutlu olabilme olasılığının sorgulanması ve kötümser görüşler öne çıkar.

Düşünürler kısa ve ayırt edici fikirlerle verilir. Konfüçyüs mutluluğu iyi ve erdemli insan olmaya, ruhun ölçülü ve ahenkli hâline bağlar. Sokrates mutluluğu erdeme, erdemi de bilgeliğe dayandırır; kötülüğün nedeni bilgisizliktir. Sokratesçi okullardan Kynikler az şeyle yetinmeyi, Kyreneliler hazzı öne çıkarır. Stoacı Epiktetos insanı rolü önceden belirlenmiş bir oyuncuya benzetir; elinde olmayan şeyler için kaygılanmamayı ve içsel özgürlüğü öğütler. Augustinus gerçek mutluluğu Tanrı'yı akıl ve kalple sevmekte görür. Farabi mutluluğu maddeye ihtiyaç duymayan bir mükemmellik derecesi sayar, akıl ve faal akılla ulaşılabileceğini ama herkesin ulaşamayacağını, bu yüzden toplumda kılavuzluk gerektiğini söyler. İbni Miskeveyh genel ve özel mutluluk ayrımı yapar, ahlaki erdemleri mutluluğun en önemli aracı sayar. Yusuf Has Hacib bilgi ve erdemi iki dünya mutluluğunun koşulu yapar. Schopenhauer ise kötümserdir: istenç acının kaynağıdır, her tatmin yeni bir yoksunluk doğurur, kurtuluş istencin yadsınması ve merhamettir.

Üçüncü bölüm varoluşçuluğu ve kendi olma problemini işler. Varoluş, bitmemişliği ve olmakta olmayı anlatır; insan önceden belirlenmiş bir öze sahip değildir, özgür ve sorumlu seçimleriyle kendini kurar. Kitap varoluşçuluğu besleyen felsefi, politik, bilimsel ve toplumsal gelişmeleri, akımın özelliklerini ve ona yöneltilen eleştirileri listeler. Ardından beş düşünür gelir: Kierkegaard estetik, etik ve dini varoluş alanlarından söz eder; Nietzsche güç istencini, üst insanı ve decadence (çöküş) kavramını işler; Heidegger dasein ile das man ayrımını ve kaygıyı öne çıkarır; Sartre 'varoluş özden önce gelir' der, insanı seçimlerinin toplamı olarak görür; Camus saçmayı, başkaldırıyı ve absürtle yaşamayı öğrenen dört tipi (Don Juan, aktör, fatih, yaratıcı sanatçı) anlatır.

Kavram bağları, sık hatalar ve soru kalıpları

Mutluluk sorularında önce ölçütü bul: erdem mi, haz mı, Tanrı sevgisi mi, akıl mı, acıdan kurtuluş mu? Erdem ve bilgelik Sokrates'i, erdem ve ahenk Konfüçyüs'ü, elinde olmayana kaygılanmamak Epiktetos'u, Tanrı'yı akıl ve kalple sevmek Augustinus'u, faal akıl ve kılavuzluk Farabi'yi, genel ve özel mutluluk Miskeveyh'i, istenç ve merhamet Schopenhauer'ı gösterir. Kynik ile Kyreneli de sık karışır: Kynik az ile yetinir, Kyreneli hazzı iyi sayar.

Varoluşçu düşünürlerde karışıklığı önlemek için her birine bir anahtar ver. Kierkegaard: 'ya/ya da' ikilemi, üç varoluş alanı, tutku ve iman. Nietzsche: güç istenci, üst insan, decadence. Heidegger: dasein, das man, dünyaya atılmışlık, kaygı. Sartre: varoluş özden önce gelir, özgürlüğe mahkûmiyet, bunaltı, 'başkaları cehennemdir'. Camus: saçma, başkaldırı, ölümün kesinliği, dört tip. Dikkat: Camus kitapta varoluşçu kimliği reddettiği hâlde varoluşsal meseleleri işleyen biri olarak sunuluyor; ona 'kendini varoluşçu ilan etti' demek yanlış olur.

Sık yapılan bir hata da Sartre'ın özgürlüğünü 'canının istediğini yapmak' sanmak. Kitap bunun sınırsız bir özgürlük olmadığını, insanın seçmeme özgürlüğünün bulunmadığını ve her seçimin bütün insanlara karşı sorumluluk getirdiğini vurgular. Benzer biçimde Camus'nün saçması dünyanın kendisi değil, bilinçli insanın beklentisi ile dünyanın sessizliği arasındaki kopukluktur. Camus'ye göre absürt karşısında en etkili yol hayattan vazgeçmek değil, absürtle yaşamayı kabullenmek ya da ona başkaldırmaktır.

Soru kalıpları çoğunlukla şöyledir: kısa bir görüş metninden düşünürü bulma, üç görüşü üç düşünürle sırayla eşleştirme ve bir düşünürün görüş metni verilip 'bu düşünüre göre söylenemez' diye sorma. Son tipte metinde açıkça reddedilen ya da metnin mantığına ters düşen şıkkı ara.

Sınavdaki yeri ve 10. sınıfla farkı

Felsefe TYT Sosyal Bilimler testinde 5 soruyla, AYT Sosyal Bilimler 2 testinin felsefe grubunda 12 soruyla ölçülüyor. Bu ünitenin düşünürleri hem ahlak hem varlık sorularında karşına çıkabilecek isimler olduğu için düşünür ile görüşü eşleştirme becerin doğrudan puana döner. Gelecek dönem sınav kapsamı için ÖSYM duyurularını takip et.

10. sınıf Maarif felsefe dersi alan tabanlıydı; ahlak felsefesinde iyi, kötü, erdem ve sorumluluğu, varlık felsefesinde varlığın ne olduğunu ayrı ayrı görmüştün. 11. sınıfta yaklaşım problem ve tema tabanlı: aynı kavramlar bu kez tek bir soru, hayatın anlamı etrafında bir araya getiriliyor. Örneğin erdem burada ahlak felsefesinin bir başlığı olarak değil, mutluluğa giden yollardan biri olarak çıkar; özgürlük ve sorumluluk da varoluşçulukta insanın özünü kuran şey olarak yeniden yorumlanır. Bir önceki ünite olan Edebiyat ve Felsefe'de adlarını gördüğün Kierkegaard, Sartre ve Camus burada görüşleriyle derinleşir; Camus'nün Sisifos'u da edebî dille felsefe yapmanın iyi bir örneğidir.

Çalışma sırası

Önce mutluluk düşünürlerini dönemlere göre bir zaman çizelgesine yerleştir: Konfüçyüs ve Sokrates İlk Çağ, Epiktetos Roma Stoası, Augustinus ve İslam düşünürleri Orta Çağ, Schopenhauer Çağdaş Dönem. Her ismin altına ölçütünü tek kelimeyle yaz. Sonra varoluşçuluğun ortak özelliklerini (varoluş özden önce gelir, özgürlük, sorumluluk, bireysellik) ve ona yöneltilen eleştirileri iki ayrı liste yap. Üçüncü adımda beş varoluşçu düşünürü bir tabloya, her birine iki kavramla geçir. En son kısa görüş metinlerini okuyup düşünürü bulmaya çalış; yanlış yaptığın her ismin anahtar kavramını kartında işaretle.

Ünitenin konuları

MEB öğretim programındaki konu başlıkları; çalışma listesi olarak kullanabilirsin:

  • Hayatın anlamına yönelik felsefi soru ve problemleri açıklayabilme
  • Mutluluk ve hayat ilişkisine yönelik felsefi görüş ve argümanları karşılaştırabilme
  • Varoluş ve kendi olma problemine yönelik felsefi görüşleri değerlendirebilme

Çalışma taktikleri

  • Mutluluk sorusunda önce ölçütü bul: erdem, haz, Tanrı sevgisi, akıl ya da acıdan kurtuluş; düşünür ondan sonra kolayca çıkar.
  • Kynik az ile yetinmek, Kyreneli haz demektir; ikisini Sokrates'in farklı yorumcuları olarak tek kartta karşılaştır.
  • Heidegger için dasein ve das man çiftini, Sartre için 'varoluş özden önce gelir' ve bunaltıyı, Camus için saçma ve başkaldırıyı ezberle.
  • Sartre'ın özgürlüğünün sınırsız olmadığını, seçmeme özgürlüğünün bulunmadığını bir cümleyle yazabilmelisin.
  • Camus'ye göre absürt karşısında doğru tutum hayattan vazgeçmek değil, onunla yaşamak ya da başkaldırmaktır; 'söylenemez' sorularında bu ayrım sık çıkar.
  • Varoluşçuluğun özellikleri ile ona yöneltilen eleştirileri karıştırmamak için iki farklı renkte liste tut.

Örnek sorular

Aşağıdaki sorular Dubba editör ekibi tarafından bu ünite için hazırlandı. Cevabı görmeden önce kendin çözmeyi dene.

1. Bir düşünüre göre insanın önceden belirlenmiş bir özü yoktur; insan, yaptığı seçimlerin ve eylemlerin toplamından ibarettir. İnsan seçim yapmamayı seçemez, ama bu özgürlük canının istediğini yapmak anlamına da gelmez. Seçimlerine dayanabileceği hazır değerler olmadığı için tek dayanağı kendisidir ve bütün insanlara karşı duyduğu bu sorumluluk onda bunaltıya yol açar. Bu görüşler aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?

  1. A)Kierkegaard
  2. B)Nietzsche
  3. C)Heidegger
  4. D)Sartre
  5. E)Camus
Cevabı ve açıklamayı göster

Doğru cevap: D Özün önceden belirlenmemesi, insanın seçimlerinin toplamı olması, seçmeme özgürlüğünün bulunmaması ve sorumluluktan doğan bunaltı Sartre'ın görüşleridir. Kierkegaard varoluş alanlarıyla, Nietzsche güç istenciyle, Heidegger dasein ve das man ayrımıyla, Camus saçma ve başkaldırıyla öne çıkar.

2. Mutlulukla ilgili üç görüş veriliyor: I. Gerçek mutluluk, insanın Tanrı'yı aklı ve kalbiyle sevmesiyle mümkündür. II. İnsan, rolü önceden belirlenmiş bir oyuncu gibidir; elinde olmayan şeyler için kaygılanmamalı, ona düşeni en iyi biçimde yapmalıdır. III. Her tatmin yeni bir yoksunluk doğurduğu için yaşam acıdır; acıdan kurtuluş istencin yadsınması ve merhametle mümkündür. Bu görüşler sırasıyla hangi düşünürlere aittir?

  1. A)Farabi, Sokrates, Schopenhauer
  2. B)Augustinus, Epiktetos, Schopenhauer
  3. C)Augustinus, Konfüçyüs, İbni Miskeveyh
  4. D)Yusuf Has Hacib, Epiktetos, Sokrates
  5. E)Farabi, Konfüçyüs, Schopenhauer
Cevabı ve açıklamayı göster

Doğru cevap: B I. Tanrı'yı akıl ve kalple sevmek Augustinus'un mutluluk ölçütüdür. II. Tiyatro oyuncusu benzetmesi ve elinde olmayana kaygılanmama Stoacı Epiktetos'a aittir. III. İstencin acı kaynağı oluşu, tatminin yeni yoksunluk doğurması ve merhamet Schopenhauer'ın görüşüdür. Doğru sıra B'dir.

3. Bir düşünüre göre dünya, bilinçli insanın beklentilerine karşılık vermez ve bu kopukluk saçmayı doğurur. Hayatın tekdüzeliği, mekanikliği ve geleceğin değiştirilemez oluşu saçmalık duygusunu besler. Ölüm insanın önündeki en kesin şeydir; insan hep bir şeyler olmasını beklerken yaşadıkça ölüme yaklaşır ve bu çelişki saçmayı derinleştirir. Düşünür, saçma karşısında en etkili yolun onunla yaşamayı kabullenmek ya da ona başkaldırmak olduğunu savunur. Bu düşünüre göre aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?

  1. A)Saçma, insan ile dünya arasındaki ilişkiden doğar.
  2. B)Gündelik hayatın tekdüzeliği saçmalık duygusunu güçlendirir.
  3. C)Ölüm, insan hayatındaki en kesin olgudur.
  4. D)Saçmanın bilincine varan biri için en tutarlı seçenek hayattan vazgeçmektir.
  5. E)Başkaldırı, saçmaya verilebilecek anlamlı bir karşılıktır.
Cevabı ve açıklamayı göster

Doğru cevap: D A, B, C ve E metindeki ifadelerden doğrudan çıkar. Metin saçma karşısında en etkili yolun onunla yaşamak ya da başkaldırmak olduğunu söylediği için hayattan vazgeçmeyi en tutarlı seçenek olarak gösteren D bu düşünüre göre söylenemez.

Kendi notundan soru üret

Mutluluk düşünürleri tablonu ya da varoluşçular özetini DubbAI'ye yükle; sana bu üniteye özel düşünür eşleştirme ve argüman çözümleme soruları üretsin.

11. sınıf Felsefe: 2.674 konu sorusu

MEB konularına göre kolay, orta ve zor testler, adım adım çözümler. Her konunun ilk iki testi ücretsiz ve hesap açmadan çözülür.

İlk testleri ücretsiz çöz

Diğer 11. sınıf felsefe üniteleri

İlgili rehberler