Algoritma, bir problemi çözmek için izlenen sonlu ve sıralı adımlar dizisidir; kelime Batı dillerine Harizmi'nin adının okunuşundan geçmiştir. Bir algoritmayı üç biçimde yazabilirsin. Doğal dilde adımları numaralı cümlelerle verirsin: başla, a ve b değerlerini al, a = 0 ise uyarı yaz, değilse x ← −b/a hesapla, x'i yaz, bitir. Bu algoritma h(x) = ax + b fonksiyonunun sıfırını bulur. Akış şemasında aynı adımlar şekillerle çizilir: başla ve bitir kutuları, veri giriş-çıkış kutuları, işlem kutuları ve evet-hayır yollarına ayrılan karar kutuları oklarla bağlanır. Sözde kod ise programlama diline en yakın biçimdir. Vücut kitle indeksi programı da benzer biçimde yazılır: kütle ve boy girilir, kütle ÷ boy² hesaplanır ve sonuç yazdırılır. Algoritmanın doğru çalıştığını, birkaç girdi için elde edilen çıktıları bir tabloya yazdığın algoritma testiyle sınarsın.
Sayılarla ilgili algoritmalar bölme algoritmasına dayanır: bölünen = bölen·bölüm + kalan ve kalan bölenden küçüktür. 47'den art arda 5 çıkarırsan 9 çıkarmadan sonra 2 kalır; bölüm 9, kalan 2'dir ve 47 = 5·9 + 2'dir. Periyodik problemler de kalanla çözülür: beş kişi sırayla nöbet tutuyorsa 23. günün nöbeti, 23 = 5·4 + 3 olduğundan sıradaki üçüncü kişidedir. Eratosthenes kalburunda 2'den 100'e kadar sayıları yazar, 2'nin, 3'ün, 5'in ve 7'nin kendileri dışındaki katlarını silersin; geriye kalan 25 sayı 100'den küçük asal sayılardır. 7'den sonra durabilirsin, çünkü 100'ü aşmayan bileşik her sayının 10'dan küçük bir asal çarpanı vardır. Asal çarpanlara ayırma da bir algoritmadır: 360 = 2³·3²·5. 14 ve 15'in ortak asal çarpanı olmadığından bu sayılar aralarında asaldır.
Arama algoritmaları en az denemeyle sonuca ulaşmayı amaçlar. Dokuz madenî paradan birinin diğerlerinden ağır olduğu biliniyorsa paraları üçerli üç gruba ayırırsın. İlk tartımda iki grubu karşılaştırırsın; denge varsa ağır para üçüncü gruptadır. İkinci tartımda o gruptan iki parayı karşılaştırarak ağır olanı bulursun; yalnızca iki tartım yeter. Akıldan tutulan 1 ile 100 arasındaki bir sayıyı evet-hayır sorularıyla bulmak için her soruda aralığı yarıya bölersin; 2⁶ = 64 < 100 ≤ 128 = 2⁷ olduğundan en çok 7 soru yeterlidir. Şifrelemede harflere ya da sembollere sayı verilir ve bu sayılar ikili sisteme çevrilir. Örneğin 13 = 8 + 4 + 1 olduğundan ikili sistemde 1101 biçiminde yazılır.
Çizge, düğümlerden (noktalar) ve düğümleri birleştiren ayrıtlardan (çizgiler) oluşan bir modeldir. Königsberg köprüleri probleminde kara parçaları düğüm, köprüler ayrıt alınır; böylece yalnızca hangi bölgenin hangisine bağlandığı önemli hâle gelir ve problem sade bir şemaya dönüşür. El kaldırmadan çizim, şehirleri bağlayan en kısa yol ve sosyal ağda bilginin yayılması da çizgeyle modellenir. Tokalaşma probleminde kişiler düğüm, tokalaşmalar ayrıttır. Beş kişilik grupta ilk kişi diğer dört kişiyle, ikinci kişi kalan üç kişiyle tokalaşır; bu şekilde sayarsan 4 + 3 + 2 + 1 = 10 tokalaşma bulursun. Bu sayma adımları, kişi sayısı değiştiğinde de çalışan bir algoritmadır.
Bağlaçlar algoritmaların karar adımlarında görünür. Bir burs koşulu ortalama ≥ 85 ve devamsızlık < 5 gün ise her iki koşul da sağlanmalıdır; veya ile bağlanmış koşullarda en az biri yeter, ya da ile bağlanmışlarda ise yalnızca biri doğru olmalıdır. Üç uzunluktan üçgen kurulup kurulamayacağına karar veren algoritma a < b + c ve b < a + c ve c < a + b koşulunu denetler. Niceleyiciler ispatta da belirleyicidir. Her tek sayının karesi tektir önermesinde algoritma birkaç tek sayıyı deneyip fikir verir ama sonlu sayıda deneme ispat değildir. Cebirsel ispat her tek sayıyı kapsar: n = 2k + 1 ise n² = 4k² + 4k + 1 = 2(2k² + 2k) + 1 tektir. Bu önermenin değili Bazı tek sayıların karesi tek değildir biçiminde kurulur.