Maarif uyumlu · 9. sınıf matematik
4. Tema: Eşlik ve Benzerlik
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 9. sınıf matematik öğretim programında Eşlik ve Benzerlik teması 36 ders saatidir. Bu sayfada temanın öğrenme çıktılarını, her çıktının süreç bileşenlerini ve kapsam sınırlarını bulursun; altta çözümlü yaprak testler var.
Yaprak testler
Öğrenme çıktıları (5)
MAT.9.4.1 Geometrik dönüşümlerle ilgili çıkarım yapabilme
- a)Mevcut bilgisi dâhilinde geometrik dönüşümlerin (yansıma, öteleme, dönme) özelliklerine, bir geometrik şeklin dönüşüm sonrasında oluşan görüntüsüne ilişkin varsayımlarda bulunur.
- b)İncelediği örnekler üzerinden dönüşümlerin özelliklerine ve şekillerin dönüşümler altındaki görüntüsüne ilişkin varsayımlarına dayalı örüntüleri geneller.
- c)Dönüşümlerin özellikleri ve şekillerin dönüşümler altındaki görüntüsüne ilişkin varsayımları ile genellemelerini karşılaştırır.
- ç)Elde ettiği genellemelerden hareketle dönüşümlerin özelliklerine ve şekillerin dönüşümler altındaki görüntüsüne ilişkin önermeler sunar.
- d)Geometrik dönüşümlerle ilgili elde ettiği önermeleri konu ile ilgili başka çıkarımlar yapmak için kullanarak değerlendirir.
Kapsam sınırları
Kapsamda
- Yansıma, öteleme, dönme dönüşümleri; değişen/değişmeyen özellikler (eşlik)
- Öteleme = paralel iki doğruya göre ardışık iki yansıma
- Dönme = kesişen iki doğruya göre ardışık iki yansıma; dönme merkezi ve açısı
MAT.9.4.2 İki üçgenin eş veya benzer olması için gerekli olan asgari koşullarla ilgili çıkarım yapabilme
- a)İki üçgenin eş veya benzer olma koşullarına ilişkin varsayımlarda bulunur.
- b)İncelediği örnekler üzerinden iki üçgenin eş veya benzer olma koşullarına ilişkin varsayımlarına dayalı örüntüleri geneller.
- c)İki üçgenin eş veya benzer olma koşullarına ilişkin varsayımları ile elde ettiği genellemeleri karşılaştırır.
- ç)Ulaştığı genellemelerden iki üçgenin eş veya benzer olma koşullarına ilişkin önermeler sunar.
- d)İki üçgenin eş veya benzer olma koşullarına dair elde ettiği önermelerin farklı ve yeni durumların anlamlandırılmasına yönelik sunduğu katkıyı değerlendirir.
Kapsam sınırları
Kapsamda
- Eşlik (KKK, AKA, KAK…) ve benzerlik (KKK, AA…) için asgari koşullar
- 'Açıları eşit üçgenler eş midir?' tipi varsayım sorgulama
MAT.9.4.3 Bir üçgenden hareketle ona benzer üçgenler oluşturma ile ilgili yansıtma yapabilme
- a)Bir üçgene benzer üçgenler oluştururken eşlik ve benzerlik deneyimlerini gözden geçirir.
- b)Deneyimlerine dayalı çıkarımlar yapar.
- c)Bir üçgenden hareketle ona benzer üçgenler oluşturma ile ilgili ulaşılan çıkarımları farklı problem durumlarında değerlendirir.
Kapsam sınırları
Kapsamda
- Bir üçgene benzer üçgen oluşturma: kenara paralel çizme (içte/dışta)
- Dik üçgende hipotenüse yükseklik ile oluşan üç benzer üçgen
MAT.9.4.4 Tales, Öklid ve Pisagor teoremlerini ispatlayabilme
- a)Tales, Öklid ve Pisagor teoremlerine ilişkin farklı ispatları kullanır.
- b)Kullandığı matematiksel ispat ve teoremleri yeni durumlara uyarlayarak değerlendirir.
Kapsam sınırları
Kapsamda
- Tales ve Öklid teoremlerinin benzerlikle ispatı
- Pisagor'un Öklid bağıntılarıyla ispatı
- Pisagor'un dar/geniş açılı üçgen sonuçları (c² > a²+b² ⇔ geniş açı)
MAT.9.4.5 Eşlik ve benzerlikle ilgili çıkarım ve teoremleri içeren problemleri çözebilme
- a)Problemin verilen ve istenenlerine ilişkin parçaları belirler.
- b)Problemde verilenler, istenenler ve gerekli işlemler arasındaki ilişkileri belirler.
- c)Problemin parçaları arasındaki ilişkileri problem bağlamına uygun olarak dönüştürür.
- ç)Matematiksel temsillere dönüştürdüğü problemi kendi ifadeleri ile açıklar.
- d)Problemin çözümünü gerçekleştirmek için stratejiler oluşturur.
- e)Belirlediği stratejiyi çözüm için uygulayarak problemi çözer.
- f)Problemin çözümünü kontrol eder.
- g)Problemin çözümü için geliştirdiği, kullandığı stratejilerdeki kısa yolları ve çözüme ulaştırmayan stratejileri belirleyerek çözüme ilişkin deneyimini gözden geçirir.
- ğ)Çözüme ulaştıran stratejilerden hangilerinin hangi tür problemlere uygulanabileceğine ilişkin çıkarım yapar.
- h)Ulaştığı çıkarımların geçerliliğini matematiksel örneklerle değerlendirir.
Kapsam sınırları
Kapsamda
- Eşlik, benzerlik, Tales, Öklid, Pisagor içeren problemler; gerçek yaşam durumlarını matematikleştirme
- Strateji genellenebilirliği, çözüm kontrolü
İçerik çerçevesi
- Geometrik Dönüşümler
- Eşlik ve Benzerlik Koşulları
- Benzer Üçgenler Oluşturma
- Tales, Öklid ve Pisagor Teoremleri
- Eşlik ve Benzerlik Problemleri
Genellemeler
- Tüm kenar uzunlukları belli olan sadece bir üçgen vardır. Geometrik dönüşümlerle (öteleme, yansıma, dönme) bu üçgene eş üçgenler üretilebilir
- Öteleme, yansıma ve dönme dönüşümleri sonucunda başlangıçtaki şekil ile dönüşüm sonrası oluşan şeklin görüntüsü eştir
- Benzer üçgenlerde karşılıklı açıların ölçüleri eşittir ve bu açıların karşısındaki kenarlar orantılıdır
- Eş üçgenlerde benzerlik oranı 1’dir
- Birbirine paralel en az üç doğrunun kendilerini kesen doğrular üzerinde oluşan karşılıklı doğru parçalarının uzunlukları orantılıdır
- Bir dik üçgende hipotenüse ait yükseklik çizildiğinde oluşan dik üçgenler birbirine ve başlangıçtaki üçgene benzerdir
- Öklid ve Tales teoremleri, bir üçgenden hareketle o üçgene benzer üçgenler oluşturma yoluyla elde edilebilir
Anahtar kavramlar
benzerlik, dönme dönüşümü, eşlik, Öklid teoremi, Pisagor teoremi, Tales teoremi
Ön bilgi
Öğrencilerin geometrik bir şeklin yansıma ve öteleme dönüşümü altındaki görüntüsüne ilişkin çıkarım yapabildiği, dönüşümleri içeren problemleri çözebildiği, çalışmaları sonucu bir üçgeni oluşturan yeterli eleman ile eşlik koşulları arasındaki ilişkileri belirleyebildiği kabul edilmektedir. Benzer nesneler/şekiller arasındaki ilişkiyi yorumlayabildiği, çokgenlerin benzerliğini değerlendirebildiği, Pisagor teoremini kullanabildiği ve ilgili problemleri çözebildiği kabul edilmektedir.