A(x₁, y₁) ve B(x₂, y₂) noktaları arasındaki uzaklığı bulmak için A’dan yatay, B’den düşey bir doğru parçası çizersin. Oluşan dik üçgenin dik kenarları |x₂ − x₁| ve |y₂ − y₁|, hipotenüsü ise [AB]’dir. Pisagor teoreminden |AB| = √((x₂ − x₁)² + (y₂ − y₁)²) elde edilir. Örneğin A(−2, 1) ve B(4, 9) için |AB| = √(6² + 8²) = √100 = 10 birimdir. Eksenlere paralel bir doğru parçasında yalnızca bir koordinat değişir; uzunluk o koordinatların farkının mutlak değeridir. Haritadaki iki nokta arasında bu yolla bulduğun uzaklık kuş uçuşu uzaklıktır; yol uzunluğu çoğu zaman bundan büyüktür.
C noktası [AB] üzerinde ve |AC| / |CB| = 1/3 ise C, A’dan B’ye giden yolun dörtte birindedir. Bunun nedeni benzerliktir: A’dan B’ye yatay değişim ve dikey değişim, uzunlukla aynı oranda bölünür. A(1, 2) ve B(9, 6) için yatay değişim 8, dikey değişim 4’tür; dörtte birleri 2 ve 1 olduğundan C(3, 3) bulunur. Nokta doğru parçasının dışında, AB doğrusu üzerindeyse parçayı dıştan böler. |DA| / |DB| = 1/3 olan D noktası, küçük oran A’ya ait olduğu için A tarafındaki uzantıdadır. |DA| = t dersen t / (t + |AB|) = 1/3’ten t = |AB| / 2 çıkar; D, A’dan B’ye ters yönde yarım adım gidilerek bulunur: D(1 − 4, 2 − 2) = D(−3, 0).
Orta nokta, 1’e 1 oranında içten bölen noktadır: [AB]’nin orta noktası ((x₁ + x₂)/2, (y₁ + y₂)/2) olur. Köşeleri A(x₁, y₁), B(x₂, y₂), C(x₃, y₃) olan üçgenin ağırlık merkezi G((x₁ + x₂ + x₃)/3, (y₁ + y₂ + y₃)/3) noktasıdır. Bu bağıntı, ağırlık merkezinin kenarortayı köşeden itibaren 2’ye 1 oranında bölmesinden gelir. Örneğin köşeleri (0, 0), (6, 0) ve (3, 9) olan üçgenin ağırlık merkezi G(3, 3)’tür. Bir dik koordinat yazılımında köşeleri sürükleyerek bu bağıntının her üçgende geçerli olduğunu gözlemleyebilirsin.
Bir doğrunun x ekseninin pozitif yönüyle saat yönünün tersine yaptığı açıya eğim açısı denir. Doğru üzerindeki iki noktadan çizilen dik üçgende dikey değişimin yatay değişime oranı eğimdir: m = (y₂ − y₁) / (x₂ − x₁). Bu oran aynı zamanda eğim açısının tanjantıdır, m = tan α. Eğim açısı 0° ile 90° arasındaysa eğim pozitif, 90° ile 180° arasındaysa negatiftir; çünkü tanjantın işareti bölgeye göre değişir. Eğim açısı 120° olan doğrunun eğimi −√3’tür. Eğim açısı 0° olan doğru x eksenine paraleldir, eğimi 0’dır ve denklemi y = b biçimindedir. Eğim açısı 90° olan doğru y eksenine paraleldir, eğimi tanımsızdır ve denklemi x = a biçimindedir.
Bir doğrunun denklemi, üzerindeki her noktanın apsisi ile ordinatı arasındaki ilişkidir. (x₁, y₁) noktasından geçen ve eğimi m olan doğrunun denklemi y − y₁ = m(x − x₁) biçiminde yazılır. (1, 2) ve (3, 8) noktalarından geçen doğrunun eğimi 6 / 2 = 3’tür ve denklemi y = 3x − 1 olur. Eğimleri eşit iki farklı doğru paraleldir; aynı doğruyu belirten iki denklem çakışıktır; eğimleri farklı iki doğru kesişir. Eksenlere paralel olmayan iki doğru dik kesişiyorsa eğimlerinin çarpımı −1’dir: y = 2x + 1 ile y = −x/2 + 4 diktir. Gerçek yaşamda eğim birim başına değişimi gösterir. Kalan pil yüzdesi y = 100 − 12x ise eğim −12, saat başına yüzde 12 pil harcandığı anlamına gelir.