9. sınıf kimya 1. dönem 2. yazılı senaryo 4
Cevap anahtarlı tam yazılı kâğıdı: 7 ana soru, 14 madde, 100 puan, 40 dakika. Sayfada soru soru çöz, her sorudan sonra cevabını kontrol et, zayıf konunu gör ya da PDF indir. ODSGM senaryo 4'ün konu-soru dağılımına göre yazıldı; şık yok, cevabı sen yazarsın.
Son güncelleme:
9. sınıf kimya 1. dönem 2. yazılı senaryo 4 soruları
- Soru 115 puan
Bir üniversite hazırlık kursunda görev yapan kimya öğretmeni Hasan Bey, çok elektronlu bir atomun orbitallerini ikişer ikişer karşılaştıran bir benzetim (simülasyon) programı kullanmıştır. Program her karşılaştırmada iki orbitalden bağıl enerjisi daha düşük olanı göstermektedir. Sonuçlar Tablo 1'deki kartlara yazılmıştır.
Tablo 1. Orbital karşılaştırma kartları
Kart Karşılaştırılan orbitaller Bağıl enerjisi daha düşük olan K1 3s – 3p 3s K2 3p – 4s 3p K3 4s – 3d 4s K4 4s – 4p 4s K5 3d – 4p 3d K6 4p – 5s 4p K7 5s – 4d 5s K8 4p – 4d 4p Öğrenciler kartları inceledikten sonra Tablo 2'deki çıkarımları yazmıştır.
Tablo 2. Öğrencilerin çıkarımları
No Çıkarım I Aynı enerji seviyesindeki orbitallerden s orbitalinin bağıl enerjisi p orbitalinden düşüktür. II Enerji seviyesi (n) büyük olan orbitalin bağıl enerjisi her zaman n değeri küçük olan orbitalden yüksektir. III 4s orbitalinin 3d orbitalinden önce gelmesi, yalnızca 3. ve 4. enerji seviyeleri arasında görülen bir durumdur. IV 4p orbitalinin bağıl enerjisi 3d orbitalinden yüksek, 5s orbitalinden düşüktür. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1.1. Tablo 2'deki çıkarımları Tablo 1'deki kartlara göre geçerli ve geçersiz olarak sınıflandırınız. Geçersiz bulduğunuz her çıkarım için o çıkarımı çürüten kartı (ya da kartları) belirterek açıklayınız.
1.2. Tablo 1'deki kartları kullanarak 3p, 4s, 3d, 4p, 5s ve 4d orbitallerini bağıl enerjisi artan sırada yazınız. Kartlardaki örüntüden yararlanarak 7s ve 6d orbitallerinden hangisinin bağıl enerjisinin daha düşük olacağını tahmin ediniz ve tahmininizi iki kartla gerekçelendiriniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 4 · Soru 1
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 214 puan
Kimya araştırmacısı Sevda Hanım, dördüncü periyodun sonundaki bazı elementlerin temel hâldeki atomlarına ait verileri Tablo 3'te derlemiştir ([Ar]: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶).
Tablo 3. Bazı atomların 4p orbitallerine ilişkin veriler
Element Temel hâl elektron dizilimi 4p'deki yarı dolu orbital sayısı 4p'deki tam dolu orbital sayısı ₃₂Ge [Ar] 4s² 3d¹⁰ 4p² 2 0 ₃₃As [Ar] 4s² 3d¹⁰ 4p³ 3 0 ₃₄Se [Ar] 4s² 3d¹⁰ 4p⁴ 2 1 ₃₅Br [Ar] 4s² 3d¹⁰ 4p⁵ 1 2 ₃₆Kr [Ar] 4s² 3d¹⁰ 4p⁶ 0 3 Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
2.1. Tablo 3'teki en az iki elementi karşılaştırarak eş enerjili 4p orbitallerine elektronların hangi düzende yerleştiğine ilişkin bir genelleme yazınız. Genellemenizin hangi kurala karşılık geldiğini belirtiniz.
2.2. Sevda Hanım, Se ile aynı grupta bulunan ₈O ve ₁₆S atomlarını da incelemek istemektedir. Bu iki atomun temel hâl elektron dizilimlerini yazınız ve son p orbitallerindeki yarı dolu orbital sayısını belirleyiniz. O, S ve Se'nin bu sayıyı neden paylaştığını açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 4 · Soru 2
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 314 puan
Kimya öğrencisi Çağan, periyodik tabloda bir elementin yerini bulmak için üç soruyu sırayla yanıtladığını söylemiştir.
- I. Adım: Atomun bulunduğu periyot hangi kurala göre belirlenir?
- II. Adım: Atomun hangi blokta (s, p, d) yer aldığı nasıl anlaşılır?
- III. Adım: Atomun bulunduğu grup hangi kurala göre belirlenir?
Çağan, yöntemini denemek için Tablo 4'teki atomları seçmiştir.
Tablo 4. Atomların temel hâl elektron dizilimleri
Atom Temel hâl elektron dizilimi L 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p¹ M 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² 3d⁶ ₂He 1s² ₄Be 1s² 2s² Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
3.1. Çağan'ın üç adımının her biri için genel kuralı yazınız. Kurallarınızı L ve M atomlarına uygulayarak aşağıdaki tabloyu doldurunuz.
Atom Periyot Blok Grup L M 3.2. Çağan'ın III. adım kuralı ₂He atomuna uygulandığında hangi grup numarasına ulaşıldığını yazınız. Helyumun periyodik tablodaki gerçek grubunu belirtiniz ve helyumun, dizilimi de ns² ile biten berilyumla aynı grupta yer almamasının nedenini iki atomun elektron dizilimlerini karşılaştırarak açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 4 · Soru 3
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 414 puan
Bir okulun bilim kulübü panosuna öğrenci Ilgaz aşağıdaki notu asmıştır.
Ilgaz'ın notu
"Sodyum atomu bir elektron vererek Na⁺, klor atomu bir elektron alarak Cl⁻ iyonuna dönüşür. İki iyon da yalnızca bir elektron alışverişiyle oluştuğuna göre elektron sayıları aynıdır; bu yüzden Na⁺ ve Cl⁻ izoelektroniktir ve ikisi de aynı soy gazın elektron dizilimine benzer."
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
4.1. Ilgaz'ın notundaki iddiayı ₁₁Na ve ₁₇Cl atomlarının ve iyonlarının elektron sayılarını ve elektron dizilimlerini yazarak değerlendiriniz. Ardından Na⁺ iyonuyla izoelektronik olan bir anyon örneği yazınız ve bu iki iyonun izoelektronik olsalar da aynı tanecik sayılamamasının nedenini açıklayınız.
4.2. Aşağıdaki atomların oluşturduğu iyonları belirleyerek tabloyu doldurunuz. Son sütuna iyonun Na⁺ ile mi yoksa Cl⁻ ile mi izoelektronik olduğunu yazınız.
Atom Oluşan iyon İyonun elektron sayısı İzoelektronik olduğu iyon ₈O ₁₃Al ₁₅P ₂₀Ca dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 4 · Soru 4
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 514 puan
Periyodik özellikleri araştıran iki kimya öğrencisi, ders notlarından derledikleri açıklamaları iki kaynak hâlinde özetlemiş, ardından bir veri tabanından Tablo 5 ve Tablo 6'yı hazırlamıştır. Tablolarda bazı değerler bilerek boş bırakılmıştır.
Kaynak A
"Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe atom yarıçapı küçülür. Bu periyottaki atomlarda elektronların bulunduğu enerji seviyesi sayısı değişmezken çekirdekteki proton sayısı artar; çekirdek elektronları daha güçlü çeker. Aynı grupta yukarıdan aşağıya inildikçe ise atom yarıçapı büyür; çünkü her periyotta elektron bulunan enerji seviyesi sayısı bir artar ve dış elektronlar çekirdekten uzaklaşır."
Kaynak B
"Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe birinci iyonlaşma enerjisi genel olarak artar. Proton sayısı artarken enerji seviyesi sayısı sabit kaldığından dış elektronların çekirdeğe bağlanması güçlenir. Aynı grupta yukarıdan aşağıya inildikçe birinci iyonlaşma enerjisi azalır; çünkü enerji seviyesi sayısı arttıkça dış elektronlar çekirdekten uzaklaşır ve daha kolay koparılır."
Tablo 5. 5. periyottan seçilmiş elementler (soldan sağa)
Element ₃₇Rb ₃₈Sr ₅₀Sn ₅₃I Grup 1A 2A 4A 7A Atom yarıçapı (pm) 248 215 140 133 1. iyonlaşma enerjisi (kJ/mol) 403 ? 709 1008 Tablo 6. 4A grubu elementleri (yukarıdan aşağıya)
Element ₆C ₁₄Si ₃₂Ge ₅₀Sn Periyot 2 3 4 5 Atom yarıçapı (pm) 77 ? 122 140 1. iyonlaşma enerjisi (kJ/mol) 1086 786 762 709 Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
5.1. Kaynak A ve Kaynak B farklı periyodik özellikleri açıklamaktadır; ancak iki kaynak, aynı periyottaki ve aynı gruptaki değişim için ortak gerekçeler kullanmaktadır. Bu ortak gerekçeleri aynı periyot ve aynı grup için ayrı ayrı yazınız. Ardından bu gerekçelere dayanarak atom yarıçapı ile birinci iyonlaşma enerjisinin neden zıt yönde değiştiğini bir cümleyle açıklayınız.
5.2. Tablo 5'te boş bırakılan Sr'nin birinci iyonlaşma enerjisinin ve Tablo 6'da boş bırakılan Si'nin atom yarıçapının hangi iki değer arasında olması gerektiğini tahmin ediniz. Her tahmininizi ilgili kaynaktaki açıklamaya ve tablodaki komşu değerlere dayanarak gerekçelendiriniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 4 · Soru 5
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 614 puan
Bir metalurji mühendisliği öğrencisi olan Selim, metalik bağ konusunu çalışırken hazırladığı ders notuna Tablo 7'deki ifadeleri yazmıştır. Selim, notlarına iki yanlış ifade karıştırdığını fark etmiş ancak hangileri olduğunu belirleyememiştir.
Tablo 7. Selim'in ders notu
No İfade I Metal atomları valans elektronlarını serbest bırakarak pozitif yüklü iyonlara (katyonlara) dönüşür; bu katyonlar metal örgüsünde düzenli konumlarda bulunur. II Metalik bağda serbest hareket eden elektronlar yalnızca iki komşu metal katyonu arasında, belirli bir yerde tutulur. III Aynı periyottaki metallerde soldan sağa gidildikçe katyonun yükü artar; bu durum katyonlar ile serbest elektronlar arasındaki çekimi azaltır ve metalik bağı zayıflatır. IV Aynı gruptaki metaller karşılaştırıldığında atom yarıçapı büyüdükçe serbest elektronlar ile katyon çekirdeği arasındaki uzaklık artar ve metalik bağ zayıflar. V Metallerin elektriği iletmesi, serbest valans elektronlarının elektrik alan etkisiyle metal örgüsü içinde kolayca yer değiştirebilmesinden kaynaklanır. Selim, notuna ekleyeceği üç metalin verilerini Tablo 8'de toplamıştır.
Tablo 8. Üç metale ait veriler
Metal Grup Periyot Atom yarıçapı (pm) Katyon ₁₁Na 1A 3 186 Na⁺ ₃₇Rb 1A 5 248 Rb⁺ ₃₈Sr 2A 5 215 Sr²⁺ Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
6.1. Tablo 7'deki ifadelerden yanlış olan ikisini numarasıyla belirtiniz ve her birini doğru biçimiyle yeniden yazınız.
6.2. Tablo 8'deki verileri kullanarak a) Sr ile Rb'nin, b) Na ile Rb'nin metalik bağ kuvvetlerini karşılaştırınız. Her karşılaştırmayı serbest valans elektron sayısı, katyon yükü ya da atom yarıçapı ile gerekçelendiriniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 4 · Soru 6
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 715 puan
Kimya öğrencisi Leyla, iyonik bağ konusunu araştırırken laboratuvarda yapılan üç gözlemi ve dört atomun verilerini bir not kartına aktarmıştır.
Tablo 9. Bazı atomların verileri
Atom Metal / ametal Elektronegatiflik 1. iyonlaşma enerjisi (kJ/mol) ₃Li Metal 0,98 520 ₂₀Ca Metal 1,00 590 ₈O Ametal 3,44 1314 ₁₇Cl Ametal 3,16 1251 - Gözlem 1: Lityum metali oksijenle tepkimeye girdiğinde beyaz renkli, yüksek erime noktalı bir katı oluşur.
- Gözlem 2: Isıtılan kalsiyum metali klor gazıyla tepkimeye girdiğinde beyaz renkli kristaller oluşur.
- Gözlem 3: Lityum ve kalsiyum metalleri birlikte eritilip soğutulduğunda yeni bir iyonik bileşik oluşmaz; katı, metal parlaklığını ve elektrik iletkenliğini korur.
Leyla, not kartının altına şu iddiayı yazmıştır:
Leyla'nın iddiası
"İyonik bağ oluşumunda belirleyici olan tek etken, metal atomunun elektron vermesidir. Karşısındaki atom elektron almaya yatkın olsa da olmasa da metal atomunun elektronegatifliği düşükse iyonik bağ mutlaka oluşur."
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
7.1. Leyla'nın iddiasını Tablo 9'daki verilere ve gözlemlere dayanarak değerlendiriniz. İddianın bilimsel açıdan doğru olan ve yanlış olan kısımlarını ayrı ayrı belirtiniz; yanlış kısmı bir gözlemle çürütünüz.
7.2. Gözlem 1 ve Gözlem 2'de oluşan iyonik bileşikler için aşağıdaki tabloyu doldurunuz.
Özellik Lityum–oksijen bileşiği Kalsiyum–klor bileşiği Bir metal atomunun verdiği elektron sayısı Bir ametal atomunun aldığı elektron sayısı Oluşan iyonlar Bileşiğin formülü dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 4 · Soru 7
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu kâğıttaki konuları test et
Kâğıtta puan kaybettiğin konunun 12 soruluk testini çöz; çözümler test bitince açılır. Her konunun ilk iki testi ücretsiz, hesap gerekmez.
- KİM.9.1.5 · kâğıtta 1 soruElektronların atom orbitallerine yerleşimine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilmeTesti çöz
- KİM.9.1.6 · kâğıtta 1 soruElementlerin periyodik tablodaki yerlerine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilmeTesti çöz
- KİM.9.1.8 · kâğıtta 1 soruElementlerin periyodik özelliklerinin periyodik tablodaki değişimini çözümleyebilmeTesti çöz
- KİM.9.2.1 · kâğıtta 1 soruMetalik bağın oluşumuna yönelik tümevarımsal akıl yürütebilmeTesti çöz
- KİM.9.2.2 · kâğıtta 1 soruİyonik bağın oluşumunu bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilmeTesti çöz
9. sınıf kimya 1. dönem 2. yazılı için ODSGM 9 senaryo yayımladı; okulun zümresi birini seçer. Bu sayfa senaryo 4'in tablosuna göre hazırlanmış tam bir yazılı kâğıdıdır: 7 ana soru, 14 puanlanan madde, toplam 100 puan. Sorular açık uçludur ve OYSS biçimindedir. Kâğıdı süre tutarak çöz, sonra puanlama anahtarıyla kendini puanla: anahtarda her madde için tam, kısmi ve sıfır puan ölçütü ile tam puanlık örnek cevap var, nereden puan kaybettiğini görürsün.
Cevap ve puanlama anahtarı
Bu senaryonun anahtarı açık: her maddenin tam puan ölçütü, olası yanıtı, kısmi ve sıfır puan durumu aşağıda. Önce kâğıdı çöz, sonra aç.
Anahtarı göster: tam puan, kısmi puan, olası yanıt
Puanlama anahtarı ve örnek cevaplar Dubba’nın hazırladığı örneklerdir; resmî değerlendirme ölçütleri ODSGM ve okulun tarafından belirlenir. Yasal uyarı (yeni sekmede açılır).
Kendini puanla
Anahtardaki ölçütlere bakarak her maddeden aldığın puanı yaz ya da Tam / 0 düğmesine bas. Toplamın ve konu konu durumun hemen çıkar.
Toplam: 0 / 100
Sıradaki adım
Kâğıt bilgisi
- Soru kitapçığı
- PDF, 7 sayfa, 437 KB: 7 ana soru, 14 madde, cevap kutulu. İndir
- Puanlama anahtarı
- PDF, 12 sayfa: her madde için tam, kısmi ve sıfır puan ölçütü, tam puanlık örnek cevap. Sayfada gör
- Tek dosya
- Soru kitapçığı ve anahtar birlikte, 19 sayfa. İndir
- Süreli çözme
- Kâğıdı ekranda 40 dakikalık sayaçla çöz; bitince anahtarla maddeleri kontrol et, puanını bu cihaza kaydet. Süreli çöz
- Hazırlayan
- Dubba (özgün eser). ODSGM'nin senaryo 4 konu-soru dağılım tablosuna göre yazıldı; MEB sorusu değildir. Son gözden geçirme: 5 Kasım 2026.
- Sonra
- Puanı düşük çıkan konuyu 9. sınıf kimya soru bankasında çalış: her konunun ilk iki testi ücretsiz, hesap gerekmez.
Senaryo 4: hangi konudan kaç soru?
| Konu | Öğrenme çıktısı | Soru | Puan | Konu testi |
|---|---|---|---|---|
| Atomdan Periyodik Tabloya | KİM.9.1.4 Atom orbitallerinin bağıl enerjilerine ilişkin bilimsel veriye dayalı tahminde bulunabilme | 1 | 15 | |
| Atomdan Periyodik Tabloya | KİM.9.1.5 Elektronların atom orbitallerine yerleşimine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme | 1 | 14 | Test çöz |
| Atomdan Periyodik Tabloya | KİM.9.1.6 Elementlerin periyodik tablodaki yerlerine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme | 1 | 14 | Test çöz |
| Atomdan Periyodik Tabloya | KİM.9.1.7 İyon oluşumuna ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme | 1 | 14 | |
| Atomdan Periyodik Tabloya | KİM.9.1.8 Elementlerin periyodik özelliklerinin periyodik tablodaki değişimini çözümleyebilme | 1 | 14 | Test çöz |
| Etkileşimler | KİM.9.2.1 Metalik bağın oluşumuna yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme | 1 | 14 | Test çöz |
| Etkileşimler | KİM.9.2.2 İyonik bağın oluşumunu bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilme | 1 | 15 | Test çöz |
Kaynak: ODSGM konu-soru dağılım tablosu (senaryo 4).
9. sınıf kimya: bütün senaryo yazılıları
9. sınıf kimya 1. dönem 2. yazılı senaryo 4: sık sorulanlar
9. sınıf kimya 1. dönem 2. yazılı senaryo 4 konuları neler?
ODSGM tablosuna göre senaryo 4'te sorular şu konulardan gelir: Atomdan Periyodik Tabloya; Etkileşimler. Bu kâğıttaki 7 soru aynı dağılıma göre yazıldı.
Okulumun hangi senaryoyu seçtiğini nasıl öğrenirim?
ODSGM bu yazılı için 9 senaryo yayımladı; okulun kimya zümresi birini seçer. Seçilen senaryoyu ders öğretmenine sorabilirsin. Emin değilsen bütün senaryoların kâğıtlarını çöz: konuların çoğu ortaktır.
Bu sorular yazılıda aynen çıkar mı?
Hayır. Sorular Dubba'nın özgün eseridir ve aynı öğrenme çıktılarına göre yazıldı. Yazılıdaki sorular MEB soru havuzundan ve zümreden gelir. Amaç soru tipini, kâğıt uzunluğunu ve puanlamayı sınavdan önce görmek.