TYT · Temel Matematik
TYT Veri Analizi: ortalama, medyan ve grafik okuma sorularının sınavdaki yeri, sayma ve olasılıkla bağlantısı, tipik hatalar ve çözümlü örnek sorular.
Son güncelleme:
Veri analizi, 40 soruluk Temel Matematik bölümünün az konu ile düzenli net getiren alanıdır. 2018-2025 arasındaki sekiz sınavda merkezî eğilim ve yayılım ölçüleri ile grafik okuma başlığından 15 soru gelmiştir; yani neredeyse her yıl ortalama, medyan (ortanca), mod (tepe değer) veya bir tablo-grafik yorumu karşınıza çıkar. Bu başlığa sayma yöntemleri ve basit olasılık soruları da eşlik eder; permütasyon-kombinasyonun ağır biçimleri AYT'ye kaldığından TYT tarafı temel sayma ilkeleriyle sınırlıdır. Konu yükü hafif, formül listesi kısadır; bu yüzden veri analizi, doğru çalışıldığında bölümün en garanti netlerini üretir.
ÖSYM bu alanda iki kalıp kullanır: sayısal veri kümesi verip ortalama, medyan veya açıklık hesaplatan kısa sorular ile bir tabloda ya da metinle betimlenen grafikte değişimi yorumlatan sorular. Adayların en sık hatası, medyan hesaplamadan önce veriyi küçükten büyüğe sıralamayı unutmaktır; ikinci yaygın tuzak, veri kümesine eleman eklendiğinde veya çıkarıldığında ortalamanın toplam üzerinden değil eski ortalama üzerinden güncellenmeye çalışılmasıdır. Olasılıkta ise "veya" bağlacında kesişimi iki kez saymak çeldiricilerin klasik kaynağıdır.
Çalışma düzeninde önce ortalama, medyan, mod ve açıklık kavramlarını küçük veri kümeleri üzerinde elle hesaplayarak oturtun; her kavram için "veri değişirse ölçü nasıl değişir" sorusunu kendinize sorun, çünkü ÖSYM tam bu noktayı kurcalar. Ardından günlük hayattan tablo ve grafik içeren haber ya da rapor okurken değerleri zihinden karşılaştırma alışkanlığı edinin. Sayma ve olasılık için deneyi, örnek uzayı ve istenen durumu her soruda yazılı olarak listeleyin; liste yapmak bu düzeydeki soruların tamamını güvenceye alır. Haftalık tekrarda bu başlığın çıkmış sorularını süre tutarak yeniden çözün.
Aşağıdaki sorular Dubba editör ekibi tarafından bu konu için hazırlandı. Cevabı görmeden önce kendin çözmeyi dene.
1. Beş sayının aritmetik ortalaması 12'dir. Bu sayılara 18 sayısı eklenirse yeni ortalamanın kaç olacağını bulunuz.
Doğru cevap: C Beş sayının toplamı 5 · 12 = 60'tır; 18 eklenince toplam 78, eleman sayısı 6 olur ve yeni ortalama 78/6 = 13 bulunur. Eski ortalama ile 18'in ortalamasını alıp 15 civarı değerlere ulaşmak veya toplamı 5'e bölmeye devam etmek tipik hatalardır.
2. 3, 7, 8, 12 ve x sayılarından oluşan veri kümesinin medyanı 8 olduğuna göre x'in alabileceği en küçük tam sayı değeri kaçtır?
Doğru cevap: B Medyanın 8 olması için sıralamada ortadaki sayının 8 kalması gerekir; x = 7 alınırsa sıralama 3, 7, 7, 8, 12 olur ve medyan 7'ye düşer, x = 8 alınırsa 3, 7, 8, 8, 12 sıralamasında medyan 8 kalır. Bu yüzden en küçük tam sayı değeri 8'dir; 7 seçeneği tam bu kontrolü atlayanlar için yazılmış çeldiricidir.
3. 1'den 20'ye kadar numaralandırılmış 20 karttan rastgele bir kart çekiliyor. Çekilen kartın üzerindeki sayının 3 veya 5 ile tam bölünebilme olasılığı kaçtır?
Doğru cevap: B 3'ün katı 6 tane (3, 6, 9, 12, 15, 18), 5'in katı 4 tane (5, 10, 15, 20) olup 15 iki listede de yer alır; istenen durum 6 + 4 - 1 = 9 ve olasılık 9/20'dir. Kesişimdeki 15'i iki kez sayan aday 10/20 = 1/2, çıkarmayı unutup yalnız 3'ün katlarını alan aday ise farklı çeldiricilere düşer.
DubbAI'ye küçük bir veri kümesi verip ortalama, medyan ve moduna dair sorular ürettirin; ardından "kümeye bir eleman eklenirse hangi ölçüler değişir" tarzı varyantlar isteyerek ÖSYM'nin en sevdiği kurguyu prova edin.
Kendi notunu yapıştır ya da PDF yükle; çoktan seçmeli, doğru-yanlış ve kısa cevaplı sorular saniyeler içinde. Ücretsiz Google girişiyle.
İlgili rehberler