Bir aralıkta f'(x) > 0 ise teğetlerin eğimi pozitiftir ve f o aralıkta artandır; f'(x) < 0 ise f azalandır. Türevin işaret değiştirdiği noktalar yerel ekstremum noktalarıdır: işaret + iken − oluyorsa yerel maksimum, − iken + oluyorsa yerel minimum vardır ve bu noktalarda teğet yataydır. f(x) = x³ − 3x için f'(x) = 3x² − 3 = 3(x − 1)(x + 1) olur. f' (−∞, −1) ve (1, ∞) aralıklarında pozitif, (−1, 1) aralığında negatiftir. Bu yüzden f, x = −1'de yerel maksimum değeri f(−1) = 2'yi, x = 1'de yerel minimum değeri f(1) = −2'yi alır. Dikkat: f(x) = x³ için f'(x) = 3x² ve f'(0) = 0'dır, ama türev 0'ın iki yanında da pozitif olduğundan x = 0 ekstremum değildir; türevin bu sıfırı çift katlıdır.
Türev fonksiyonunun cebirsel ifadesi genellemeler kurmayı sağlar. k > 0 olmak üzere f(x) = k(x − a)² için f'(x) = 2k(x − a) olur; x > a için f' pozitif olduğundan f, [a, ∞) aralığında artandır. (a, b) aralığında f'(x) < 0 ise g(x) = −f(x) + 3 için g'(x) = −f'(x) > 0 olur ve g bu aralıkta artandır. En fazla dördüncü dereceden bir polinomun grafiği şöyle çizilir: f(x) = x⁴ − 2x² için f'(x) = 4x(x − 1)(x + 1) bulunur. İşaret tablosu f'nin (−∞, −1) ve (0, 1) aralıklarında negatif, (−1, 0) ve (1, ∞) aralıklarında pozitif olduğunu gösterir. Yerel minimum değerler f(−1) = f(1) = −1, yerel maksimum değer f(0) = 0'dır; sıfırlar 0 ve ±√2'dir. Grafik y eksenine göre simetrik bir W biçimindedir.
f, [a, b] aralığının her noktasında sürekli ve (a, b) aralığının her noktasında türevli olsun. Ortalama değer teoremine göre a ile b arasında f'(c) = (f(b) − f(a))/(b − a) eşitliğini sağlayan en az bir c sayısı vardır; yani bir noktadaki teğet, uç noktaları birleştiren kesene paraleldir. f(a) = f(b) ise bu eğim 0 olur ve f'(d) = 0 olan en az bir d bulunur; bu Rolle teoremidir. Otoyolda 30 km'lik denetim bölümünü 15 dakikada geçen bir aracın ortalama hızı 120 km/sa'tir. Aracın konumu zamanın sürekli ve türevli bir fonksiyonu olduğundan hız göstergesi bu süre içinde en az bir anda tam 120 km/sa göstermiştir. Hız tespit sistemleri bu fikre dayanır.
Maksimum-minimum problemlerinde nicelik tek değişkenli bir fonksiyonla yazılır, türevin sıfır olduğu ya da işaret değiştirdiği noktalar bulunur ve tanım aralığının uçları da kontrol edilir. Kenarı 30 cm olan kare bir kartonun köşelerinden x cm'lik kareler kesilip üstü açık kutu yapılırsa hacim V(x) = x(30 − 2x)², 0 < x < 15 olur. V'(x) = (30 − 2x)(30 − 6x) olduğundan aralıkta türevi sıfır yapan tek değer x = 5'tir; türev burada + iken − olur ve en büyük hacim 5·20² = 2000 cm³ bulunur. Çevresi 40 m olan dikdörtgen bir bahçede alan A(x) = x(20 − x), A'(x) = 20 − 2x ve en büyük alan x = 10'da 100 m²'dir. Sonucu tam kare biçimiyle doğrulayabilirsin: A(x) = 100 − (x − 10)². Bahçe kare olduğunda alan en büyüktür.
Gelir problemlerinde fiyat ile satış miktarı birlikte modellenir. 100 TL'lik bir ürün günde 300 adet satılıyor ve her 5 TL'lik zam satışı 10 adet azaltıyorsa x zam için gelir R(x) = (100 + 5x)(300 − 10x) = 30000 + 500x − 50x² olur. R'(x) = 500 − 100x sıfır olduğunda x = 5 bulunur; fiyat 125 TL, satış 250 adet ve en büyük gelir 31250 TL'dir. Değişim oranı problemlerinde iki nicelik aynı değişkene bağlanır. Isınan bir kürede V = (4/3)πr³ ve A = 4πr² olduğundan dV/dr = 4πr², dA/dr = 8πr ve dV/dA = (dV/dr)/(dA/dr) = r/2 olur. Yarıçap 6 cm iken hacim, yüzey alanına göre r/2 = 3 cm oranında değişir. Bazı durumlarda en büyük değer türevsiz bir köşede ya da aralığın ucunda bulunur; o zaman grafikten yararlanırsın.