11. sınıf din kültürü ve ahlak bilgisi 1. dönem 1. yazılı soruları

Soruları sınavdaki gibi süre tutarak kâğıda çöz. Bitirince “Çözdüm, kendimi puanla”yı aç ve cevabında olan ölçütleri işaretle. Puanın ve kazanım kazanım sonucun sayfanın sonunda; yalnız bu cihazda saklanır.

1. Soru 1

   kolay

   DKAB.11.1.1İnsan ve Kader

   8 puan

   Durum 1: Bir çiftçi tarlasını sürüyor, tohumunu zamanında ekiyor, sulamasını ve ilaçlamasını yapıyor; sonra "Elimden geleni yaptım, gerisini Allah'a bırakıyorum." diyor. Durum 2: Bir öğrenci, suyun deniz seviyesinde 100 °C'de kaynadığını ve her deneyde aynı sonucu aldığını fark ediyor. Durum 3: Bir aile, sofradaki yemeği, sağlığını ve sahip olduğu imkânları Allah'ın kendilerine verdiği nimetler olarak görüp şükrediyor. Durum 4: Doksan yaşındaki bir dede, uzun ve sağlıklı bir ömrün sonunda evinde hayatını kaybediyor.

   Aşağıdaki kavramlar kader konusuyla ilgilidir: tevekkül, sünnetullah, rızık, ecel.

   a)Yukarıdaki her durumu ilgili olduğu kavramla eşleştirerek yazınız.

   b)Durum 1'deki davranışın tevekkül sayılabilmesi için hangi iki unsuru birlikte taşıması gerektiğini açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Durum 1: tevekkül; Durum 2: sünnetullah; Durum 3: rızık; Durum 4: ecel. Her doğru eşleştirme 1 puan4 pb) Önce gerekli bütün tedbirlerin alınması / çalışılması gerektiğini belirtme2 pb) Ardından sonucun Allah'a bırakılıp O'na güvenilmesi gerektiğini belirtme2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Durum 1: tevekkül. Durum 2: sünnetullah. Durum 3: rızık. Durum 4: ecel. b) Tevekkül için önce kişinin elinden gelen bütün tedbirleri alması, yani çalışması gerekir. Bundan sonra sonucu Allah'a bırakıp O'na güvenmesi tevekküldür. Hiç çalışmadan sonucu beklemek tevekkül değildir.

2. Soru 2

   orta

   DKAB.11.1.1İnsan ve Kader

   10 puan

   Sınav haftasında Kerem, arkadaşı Selin'e şöyle diyor: "Allah her şeyi önceden biliyor. Sınavdan kaç alacağım da kaderimde yazılı. O hâlde çalışsam da çalışmasam da sonuç değişmez, boşuna yorulmayayım."

   a)Kader ve kaza kavramlarını kendi cümlelerinizle tanımlayınız.

   b)Kerem'in düşüncesindeki yanlışlığı, Allah'ın bilmesinin insanı zorlayıp zorlamadığı açısından değerlendiriniz.

   c)Kerem'in sınav sonucunu etkileyecek olan şeyin ne olduğunu cüzi irade kavramını kullanarak açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Kader: Allah'ın olacak her şeyi zamanı, yeri ve özellikleriyle ezelden bilmesi ve takdir etmesi2 pa) Kaza: Takdir edilen şeylerin zamanı gelince Allah'ın bilgisine uygun olarak gerçekleşmesi2 pb) Allah'ın bilmesinin insanı bir davranışa zorlamadığını, Allah'ın insanın kendi iradesiyle ne seçeceğini bildiğini açıklama3 pc) Kerem'in çalışma ya da çalışmama yönündeki kendi seçiminin (cüzi irade) sonucu belirleyeceğini, bu seçimden sorumlu olduğunu belirtme3 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Kader, Allah'ın olacak her şeyi zamanını, yerini ve nasıl olacağını ezelden bilmesi ve belirlemesidir. Kaza ise bu takdir edilen şeylerin zamanı gelince Allah'ın bilgisine uygun biçimde gerçekleşmesidir. b) Allah'ın bir şeyi önceden bilmesi, insanı o şeyi yapmaya zorlamaz. Allah, Kerem'in kendi isteğiyle çalışıp çalışmayacağını ve bunun sonucunu bilir; bilgi seçimi belirlemez, seçimi kuşatır. Bu yüzden "Nasılsa yazılmış" deyip çabadan vazgeçmek yanlıştır. c) Sonucu Kerem'in cüzi iradesiyle yaptığı seçim etkiler. Çalışmayı seçerse başarı için gereken sebepleri yerine getirmiş olur; çalışmamayı seçerse bunun sorumluluğu da kendisine aittir.

3. Soru 3

   kolay

   DKAB.11.1.2Akıl, İrade ve Sorumluluk Sahibi Bir Varlık Olarak İnsan

   8 puan

   Durum 1: Beş yaşındaki Arda, oyun oynarken komşunun penceresini kırıyor. Durum 2: Ağır bir akıl hastalığı olan bir kişi, ne yaptığının farkında olmadan bir eşyaya zarar veriyor. Durum 3: Silah zoruyla tehdit edilen bir banka görevlisi, kasadaki parayı soygunculara teslim ediyor.

   İslam'a göre insanın yaptıklarından dinen sorumlu tutulabilmesi için bazı şartlar gerekir.

   a)Dinî sorumluluğun üç temel şartını yazınız.

   b)Yukarıdaki her durumda hangi şartın eksik olduğunu belirtiniz.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Akıl sahibi olma, ergenlik çağına girme (bulûğ), irade özgürlüğüne sahip olma / zorlanmamış olma; her biri 1 puan (dinî bilginin kişiye ulaşması şartı da kabul edilir)3 pb) Durum 1: ergenlik çağına girmemiş olma2 pb) Durum 2: akıl sağlığının yerinde olmaması1 pb) Durum 3: zorlama altında olduğu için iradesinin özgür olmaması2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Akıllı olmak, ergenlik çağına girmiş olmak ve davranışı kendi özgür iradesiyle yapmak (zorlanmamış olmak). b) Durum 1: Arda ergenlik çağına girmemiştir. Durum 2: Kişinin akıl sağlığı yerinde değildir. Durum 3: Görevli tehdit altında zorlanmıştır, iradesi özgür değildir.

4. Soru 4

   orta

   DKAB.11.1.2Akıl, İrade ve Sorumluluk Sahibi Bir Varlık Olarak İnsan

   10 puan

   Nehir, okul çıkışında bir mağazanın önünde yere düşmüş bir cüzdan buluyor. İçinde para ve sahibinin kimlik kartı var. Aklından önce "Kimse görmedi, parayı alabilirim." düşüncesi geçiyor. Sonra parayı alırsa sahibinin ne kadar zor durumda kalacağını ve kendisinin buna hakkı olmadığını düşünüyor. Sonunda cüzdanı olduğu gibi en yakın karakola teslim ediyor.

   a)Nehir'in karar sürecinde aklın gördüğü işlevi metinden örnek vererek açıklayınız.

   b)Nehir'in karar sürecinde iradenin gördüğü işlevi açıklayınız.

   c)Akıl, irade ve sorumluluk arasındaki ilişkiyi Nehir'in davranışı üzerinden bir iki cümleyle değerlendiriniz.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Aklın seçenekleri ve sonuçlarını tartıp doğruyu yanlıştan ayırdığını belirtme2 pa) Metinden uygun örnek verme (sahibinin zor durumda kalacağını, buna hakkı olmadığını düşünmesi)1 pb) İradenin seçenekler arasından birini seçip karar verdiğini ve davranışa yönelttiğini belirtme (cüzdanı teslim etmeyi seçmesi)3 pc) Aklı ve iradesi olduğu için yaptığı seçimden sorumlu olduğunu, sorumluluğun akıl ve iradeye dayandığını açıklama4 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Akıl, Nehir'in önündeki seçenekleri ve sonuçlarını tartmasını sağlamıştır. Parayı alırsa cüzdan sahibinin zor durumda kalacağını ve bunun hakkı olmadığını düşünmesi aklın doğruyu yanlıştan ayırmasıdır. b) İrade, akıl seçenekleri değerlendirdikten sonra bunlardan birini seçip karar vermesini sağlamıştır. Nehir cüzdanı teslim etmeyi iradesiyle seçmiş ve bunu davranışa dönüştürmüştür. c) Nehir aklıyla doğruyu bulmuş, iradesiyle onu seçmiştir. Aklı ve seçme özgürlüğü olduğu için bu davranışın sorumluluğu da kendisine aittir; parayı alsaydı bunun da sorumlusu kendisi olurdu.

5. Soru 5

   zor

   DKAB.11.1.2Akıl, İrade ve Sorumluluk Sahibi Bir Varlık Olarak İnsan

   12 puan

   Bir tartışma programında bir konuşmacı şu görüşü savunuyor: "İnsanın davranışları; aldığı eğitim, yetiştiği aile ve çevre tarafından tamamen belirlenir. Kötü bir çevrede büyüyen kişi kötü davranmaya mecburdur. Bu yüzden kimse yaptıklarından sorumlu tutulamaz." Necm suresi 39. ayet (mealen): İnsan için ancak kendi çalışmasının karşılığı vardır.

   a)Konuşmacının görüşünde doğru kabul edilebilecek bir yönü belirtiniz.

   b)Görüşün sorumluluk açısından neden eksik ya da hatalı olduğunu akıl ve irade kavramlarını kullanarak eleştiriniz.

   c)Verilen ayetin mesajını bu tartışmayla ilişkilendiriniz.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Aile, eğitim ve çevrenin insanın davranışlarını etkilediğini kabul etme2 pb) Çevrenin davranışı etkilediğini ama tamamen belirlemediğini, insanın aklıyla değerlendirip iradesiyle seçebildiğini açıklama3 pb) Aynı çevrede yetişen insanların farklı seçimler yapabildiği gibi uygun bir gerekçe ya da örnek verme2 pb) Sorumluluğun, insanın özgürlüğü ve imkânları ölçüsünde olduğunu belirtme (zorlanma, akıl yetersizliği gibi durumlarda azalır)2 pc) Ayetin, insanın kendi çabasının karşılığını alacağını, yani yaptıklarından kendisinin sorumlu olduğunu vurguladığını ve konuşmacının görüşüyle çeliştiğini açıklama3 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Aile, eğitim ve çevre insanın düşünce ve davranışlarını gerçekten etkiler; bu yönüyle görüşte doğru bir taraf vardır. b) Ancak etkilemek, belirlemek demek değildir. İnsan aklıyla seçeneklerini değerlendirir, iradesiyle aralarından birini seçer. Aynı mahallede büyüyen iki kardeşten birinin kötü yola girip diğerinin girmemesi bunu gösterir. Sorumluluk, kişinin özgürlüğü ve imkânları ölçüsündedir; çevre bu ölçüyü daraltabilir ama insanı tamamen sorumsuz kılmaz. c) Ayet, insanın kendi çabasının karşılığını alacağını bildirir. Bu, herkesin kendi seçim ve emeğinden sorumlu olduğu anlamına gelir; sorumluluğu tamamen çevreye yüklemek ayetin mesajıyla bağdaşmaz.

6. Soru 6

   kolay

   DKAB.11.1.3Kur’an’dan Mesajlar

   8 puan

   Bakara suresi 286. ayet (mealen): Allah hiç kimseyi gücünün yetmediği bir şeyle yükümlü tutmaz. Herkesin yaptığı iyilik kendi yararına, yaptığı kötülük de kendi zararınadır. Rabbimiz! Unutursak ya da yanılırsak bizi sorumlu tutma. Rabbimiz! Bizden öncekilere yüklediğin gibi bize ağır bir yük yükleme. Bize gücümüzün yetmeyeceği şeyleri yükleme. Bizi affet, bağışla ve bize merhamet et. Sen bizim sahibimiz ve yardımcımızsın; inkâr edenlere karşı bize yardım et.

   a)Ayetten çıkarılabilecek iki mesajı yazınız.

   b)"Allah hiç kimseyi gücünün yetmediği bir şeyle yükümlü tutmaz." ifadesine uygun olarak dinde tanınan kolaylıklardan iki örnek veriniz.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) İki uygun mesaj (Allah insana gücünün üstünde yük yüklemez; herkes kendi yaptığının karşılığını görür / sorumluluk kişiseldir; unutma ve yanılma durumunda Allah'tan af dilenir; insan dua ederek Allah'a sığınır); her biri 2 puan4 pb) Dinin tanıdığı iki uygun kolaylık örneği (ayakta duramayan hastanın namazı oturarak kılması, su bulunamadığında teyemmüm, hasta ve yolcunun orucunu sonra tutabilmesi, gücü yetmeyenin hacla yükümlü olmaması gibi); her biri 2 puan4 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Allah, insanı gücünün yetmediği bir şeyle sorumlu tutmaz. Herkes kendi yaptığı iyiliğin ya da kötülüğün karşılığını görür. b) Ayakta duramayan hasta namazını oturarak kılabilir. Hasta ya da yolcu olan kişi Ramazan orucunu daha sonra kaza edebilir.

7. Soru 7

   orta

   DKAB.11.1.3Kur’an’dan Mesajlar

   10 puan

   Bakara suresi 286. ayetin ilk cümlesi iki farklı biçimde şöyle aktarılmıştır: Aktarım 1: Allah, bir kimseye ancak taşıyabileceği kadar yük yükler. Aktarım 2: Allah hiç kimseyi kapasitesini aşan bir görevle sorumlu tutmaz. Ayetin devamında (mealen): Herkesin kazandığı iyilik kendi lehine, kazandığı kötülük de kendi aleyhinedir.

   a)İki aktarımın ortak mesajını yazınız.

   b)Bir ayetin anlamını öğrenmek isteyen kişinin neden birden fazla meale başvurması gerektiğini ve meal seçerken nelere dikkat etmesi gerektiğini açıklayınız.

   c)"Herkesin kazandığı iyilik kendi lehine, kazandığı kötülük de kendi aleyhinedir." ifadesini günlük hayattan bir örnekle yorumlayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Allah'ın insanı gücünü / kapasitesini aşan şeyle sorumlu tutmadığını belirtme2 pb) Mealin Kur'an'ın kendisi değil, çevirmenin anlayışını yansıtan bir anlam aktarımı olduğunu; farklı meallerin karşılaştırılmasının anlamı daha iyi kavramayı sağladığını açıklama3 pb) Mealin güvenilir, alanında yetkin kişi ya da kurumlarca hazırlanmış olmasına dikkat edilmesi gerektiğini belirtme2 pc) Kişinin yaptığı iyi ya da kötü davranışın sonucunu kendisinin göreceğini, sorumluluğun kişisel olduğunu uygun bir örnekle açıklama3 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Allah, insanı gücünün ve kapasitesinin yetmeyeceği bir şeyle sorumlu tutmaz. b) Meal, Kur'an'ın kendisi değil, çevirmenin ayetten anladığı anlamın Türkçeye aktarılmasıdır; bir kelime farklı biçimlerde karşılanabilir. Birden fazla meali karşılaştırmak ayetin anlamını daha doğru kavramayı sağlar. Meal seçerken güvenilir ve alanında yetkin kişi ya da kurumlarca hazırlanmış olmasına dikkat edilmelidir. c) Bir öğrenci arkadaşına ders çalışmasında yardım ederse bunun hem manevi karşılığını hem de güzel bir dostluğu kazanır. Sınavda kopya çekerse bunun sorumluluğu ve kötü sonucu yine kendisine aittir; kimse bir başkasının yaptığından sorumlu tutulmaz.

8. Soru 8

   kolay

   DKAB.11.2.1Din

   8 puan

   Araştırmacı 1: Bayram namazlarına katılımın bir kasabadaki komşuluk ve dayanışma ilişkilerine etkisini inceliyor. Araştırmacı 2: Dua etmenin kişinin kaygı düzeyi ve iç huzuru üzerindeki etkisini inceliyor. Araştırmacı 3: Allah'ın varlığına dair öne sürülen delilleri akıl yoluyla sorguluyor. Araştırmacı 4: Eski Mısır'dan günümüze dinlerin nasıl ortaya çıktığını ve zaman içinde nasıl değiştiğini inceliyor.

   a)Yukarıdaki araştırmacıların her birinin hangi disiplin içinde çalıştığını yazınız (din sosyolojisi, din psikolojisi, din felsefesi, dinler tarihi).

   b)Bu disiplinlerin dine yaklaşımı ile bir din âliminin dine yaklaşımı arasındaki temel farkı bir cümleyle açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Araştırmacı 1: din sosyolojisi; Araştırmacı 2: din psikolojisi; Araştırmacı 3: din felsefesi; Araştırmacı 4: dinler tarihi. Her doğru eşleştirme 1 puan4 pb) Bu disiplinlerin dini dışarıdan, kendi bilimsel yöntemleriyle bir olgu olarak incelediğini belirtme2 pb) Din âliminin ise dini içeriden, vahyi kaynak alarak ve inanan biri olarak tanımladığını belirtme2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Araştırmacı 1: din sosyolojisi. Araştırmacı 2: din psikolojisi. Araştırmacı 3: din felsefesi. Araştırmacı 4: dinler tarihi. b) Bu disiplinler dini dışarıdan, kendi bilimsel yöntemleriyle toplumsal, ruhsal ya da tarihsel bir olgu olarak incelerken din âlimi dini içeriden, vahyi temel alarak açıklar.

9. Soru 9

   zor

   DKAB.11.2.1Din

   12 puan

   İslam âlimlerinin yaygın tanımına göre din, akıl sahibi insanları kendi iradeleriyle iyi ve doğru olana yönelten ilahi bir kanundur. Bir mahallede her Ramazan ayında, gelir durumu farklı ailelerin bir araya geldiği toplu iftar sofraları kuruluyor.

   a)Verilen din tanımında geçen "akıl sahibi" ve "kendi iradeleriyle" ifadelerinin ne anlattığını açıklayınız.

   b)Toplu iftar sofralarını bir din sosyoloğunun ve bir din psikoloğunun hangi açıdan inceleyeceğini karşılaştırınız.

   c)Dinin tek bir tanımda birleştirilememesinin nedenlerini iki gerekçeyle açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) "Akıl sahibi": dinin, aklı olan ve bu yüzden sorumlu tutulabilen insana hitap ettiğini açıklama2 pa) "Kendi iradeleriyle": dinin zorlamaya dayanmadığını, insanın özgür seçimiyle yöneldiğini açıklama2 pb) Din sosyoloğunun toplu iftarın toplumsal dayanışma, kaynaşma, gelir grupları arası ilişkiler gibi toplumsal etkilerini inceleyeceğini belirtme2 pb) Din psikoloğunun katılan bireylerin duygu, motivasyon, aidiyet ve huzur gibi ruhsal yaşantılarını inceleyeceğini belirtme2 pc) İki uygun gerekçe (dinin inanç, ibadet, ahlak, toplum ve kültür gibi pek çok boyutu olan kapsamlı bir olgu olması; her disiplinin dine kendi yöntemi ve bakış açısıyla yaklaşması; tanımı yapanın inançlı olup olmamasının ya da içinden geldiği din geleneğinin tanımı etkilemesi); her biri 2 puan4 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) "Akıl sahibi" ifadesi, dinin düşünebilen ve bu yüzden sorumlu tutulabilen insana seslendiğini anlatır. "Kendi iradeleriyle" ifadesi ise dinin zorlamaya dayanmadığını, insanın onu özgür seçimiyle benimsediğini gösterir. b) Din sosyoloğu toplu iftarın mahalledeki dayanışmaya, farklı gelir gruplarının kaynaşmasına ve komşuluk ilişkilerine etkisini inceler. Din psikoloğu ise sofraya katılan kişilerin hissettiği aidiyet, paylaşma duygusu ve iç huzur gibi bireysel yaşantılara odaklanır. c) Din; inanç, ibadet, ahlak ve kültür gibi pek çok boyutu olan kapsamlı bir olgudur, bir tanım bunların hepsini tek başına kapsayamaz. Ayrıca her disiplin dine kendi yöntemi ve bakış açısıyla yaklaştığı için farklı tanımlar ortaya çıkar.

ODSGM 11. sınıf din kültürü ve ahlak bilgisi 1. dönem 1. yazılı için 4 senaryo yayımladı; okulun zümresi birini seçer ve yazılıyı ona göre hazırlar. Senaryolar yalnız soru sayısında ayrılır: toplam 6-7 soru, 2 ünite: kader, i̇rade ve sorumluluk, di̇n, felsefe, bi̇li̇m ve sanat. Sorular açık uçlu ya da kısa cevaplı; çoktan seçmeli yok, işlem ve gerekçe puanlanır. Kâğıt Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS) üzerinden hazırlanır: iki soruyu zümre yazar, gerisi MEB soru havuzundan gelir.

Kaynak: MEB ÖDSGM, 2026-2027 1. Dönem Konu Soru Dağılım Tabloları, ortaöğretim din kültürü ve ahlak bilgisi (11. sınıf). Kodlar ve öğrenme çıktıları resmî; soru aralıkları senaryolar arasındaki en az–en çok değerdir.