10. sınıf din kültürü ve ahlak bilgisi 1. dönem 1. yazılı soruları

Soruları sınavdaki gibi süre tutarak kâğıda çöz. Bitirince “Çözdüm, kendimi puanla”yı aç ve cevabında olan ölçütleri işaretle. Puanın ve kazanım kazanım sonucun sayfanın sonunda; yalnız bu cihazda saklanır.

1. Soru 1

   kolay

   DKAB.10.1.1İslam’da Bilgi ve Bilginin Kaynakları

   8 puan

   Durum 1: Elif, mutfakta yanık kokusu alınca ocakta unutulan yemeği fark ediyor. Durum 2: Mert, bir duvarın arkasından duman yükseldiğini görüp orada ateş olduğu sonucuna varıyor. Durum 3: Zeynep, namazın kılınış şeklini ve vakitlerini Hz. Peygamber'in öğretmesine dayanarak öğreniyor. Durum 4: Ali, Ankara'yı hiç görmemiş olsa da pek çok farklı kişinin birbirinden bağımsız anlattıklarından Ankara'nın varlığını kesin olarak biliyor.

   İslam düşüncesinde bilginin kaynakları genel olarak duyular, akıl ve doğru haber (vahiy dahil) olarak sıralanır.

   a)Yukarıdaki her durumda öne çıkan bilgi kaynağını yazınız.

   b)Durum 4'teki bilginin neden kesin kabul edildiğini kısaca açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Durum 1: duyular (koku alma); Durum 2: akıl (çıkarım); Durum 3: doğru haber / vahiy (Peygamber haberi); Durum 4: doğru haber (mütevatir haber). Her doğru eşleştirme 1 puan4 pb) Haberin yalan üzerinde birleşmeleri mümkün görülmeyen çok sayıda kişi tarafından aktarıldığını belirtme2 pb) Kişilerin birbirinden bağımsız olmasının uydurma ihtimalini ortadan kaldırdığını açıklama2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Durum 1: duyular. Durum 2: akıl. Durum 3: doğru haber (vahiy/Peygamber haberi). Durum 4: doğru haber (mütevatir haber). b) Ankara'nın varlığı, birbirini tanımayan ve yalan üzerinde anlaşmaları mümkün olmayan çok sayıda kişi tarafından aynı şekilde aktarılmıştır. Bu yüzden bu haber, gözle görülmüş kadar kesin bilgi verir.

2. Soru 2

   orta

   DKAB.10.1.1İslam’da Bilgi ve Bilginin Kaynakları

   10 puan

   Bir sınıf grubunda şu mesaj paylaşılıyor: "Okulun yarın tatil olacağı kesinleşmiş, kuzenimin arkadaşı söyledi!" Mesajı okuyan öğrencilerin bir kısmı hemen başka gruplara iletiyor. Ece ise mesajı paylaşmadan önce okulun resmî internet sitesine ve sınıf öğretmenine danışıyor. Hucurat suresi 6. ayet (mealen): Güvenilir olmayan biri size bir haber getirdiğinde, bilmeden bir topluluğa zarar verip sonra yaptığınıza pişman olmamak için o haberin doğruluğunu araştırın.

   a)İslam'ın bilgi anlayışına göre bir haberin bilgi kaynağı sayılabilmesi için hangi şartları taşıması gerektiğini iki madde hâlinde yazınız.

   b)Ece'nin davranışını ayetteki mesajla ilişkilendirerek değerlendiriniz.

   c)Duyuları, aklı ve haberi birlikte kullanmanın insanı yanlış bilgiden nasıl koruyacağını bir cümleyle açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) İki uygun şart (kaynağın güvenilir/doğru sözlü olması, haberin çok sayıda bağımsız kişi tarafından aktarılması, akla ve bilinen gerçeklere aykırı olmaması, kaynağına kadar doğrulanabilmesi); her biri 2 puan4 pb) Ece'nin haberi araştırarak ayetteki doğrulama ilkesine uygun davrandığını belirtme2 pb) Doğrulamadan paylaşmanın başkalarını yanıltma ya da zarar verme sonucunu doğurabileceğini ekleme2 pc) Kaynakların birbirini denetleyerek/tamamlayarak yanlış bilgiyi ayıklamaya yardımcı olduğunu açıklama2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Haberi getiren kişi ya da kaynak güvenilir olmalıdır. Haber akla ve bilinen gerçeklere aykırı olmamalı, kaynağına kadar doğrulanabilmelidir. b) Ece, kaynağı belirsiz bir haberi resmî kaynaktan araştırmıştır. Bu, ayetteki "haberin doğruluğunu araştırın" mesajına uygundur; doğrulanmadan yayılan bir haber arkadaşlarını yanıltıp zarar verebilirdi. c) Duyularla gördüğümüzü akılla sorgulayıp güvenilir haberle karşılaştırdığımızda, tek bir kaynağın yanılgısı diğerleriyle fark edilir ve yanlış bilgiye kapılmayız.

3. Soru 3

   kolay

   DKAB.10.1.2Allah-Âlem İlişkisi

   8 puan

   Fussilet suresi 53. ayet (mealen): Onun hak olduğu kendilerine açıkça belli oluncaya kadar insanlara hem dış dünyada hem de kendi varlıklarında ayetlerimizi (işaretlerimizi) göstereceğiz.

   "Ayet" kelimesi Kur'an'da hem Kur'an'ın cümlelerini hem de evrende Allah'ın varlığını ve kudretini gösteren işaretleri anlatmak için kullanılır.

   a)Ayette sözü edilen işaretlerin görülebileceği iki alanı yazınız.

   b)Bu iki alanın her birinden birer örnek veriniz.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Dış dünya (evren, doğa) ve insanın kendi varlığı; her biri 2 puan4 pb) Dış dünyadan uygun bir örnek (gece ile gündüzün düzenli değişmesi, yağmurla toprağın canlanması vb.)2 pb) İnsanın kendi varlığından uygun bir örnek (kalbin durmadan çalışması, parmak izlerinin farklılığı vb.)2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Dış dünya (evren) ve insanın kendi varlığı. b) Dış dünyadan: Gece ile gündüzün belirli bir düzen içinde birbirini izlemesi. İnsanın kendisinden: Her insanın parmak izinin diğerlerinden farklı olması.

4. Soru 4

   orta

   DKAB.10.1.2Allah-Âlem İlişkisi

   10 puan

   Bir çiftçi, buğdayı her yıl aynı mevsimde ekiyor ve hasadın yaklaşık ne zaman olacağını önceden planlıyor. Bir mühendis, köprüyü tasarlarken malzemelerin dayanıklılığına ve yer çekiminin her yerde aynı şekilde etki etmesine güveniyor. İslam düşüncesinde Allah'ın evrende koyduğu ve değişmeden işleyen bu kanunlara "sünnetullah" (Allah'ın yasaları) denir.

   a)Metindeki iki örneğin sünnetullah kavramıyla ilişkisini açıklayınız.

   b)Evrendeki yasaların değişmeden işlemesinin bilimsel çalışmalar için neden önemli olduğunu yazınız.

   c)Sünnetullaha uymamanın insan hayatında doğurabileceği bir sonucu örnekle açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Çiftçi ve mühendisin, Allah'ın koyduğu yasaların düzenli ve öngörülebilir işlemesine güvenerek plan yaptığını açıklama4 pb) Yasalar sabit olduğu için gözlem ve deneylerin tekrarlanabildiğini, sonuçların önceden tahmin edilebildiğini belirtme3 pc) Yasaya aykırı davranışın olumsuz bir sonucunu uygun bir örnekle açıklama (dayanıksız bina, sağlıksız beslenme vb.)3 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Mevsimlerin düzenli dönmesi ve yer çekiminin her yerde aynı işlemesi, Allah'ın evrene koyduğu değişmeyen yasalardır. Çiftçi ve mühendis bu düzenin bozulmayacağına güvenerek planlarını yapar. b) Yasalar değişmediği için bir deney tekrarlandığında aynı sonuç alınır; bu sayede bilim insanları doğayı inceleyip doğru tahminlerde bulunabilir. c) Deprem bölgesinde zemine ve yapı kurallarına dikkat edilmeden yapılan bir bina, doğa yasaları gereği yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya kalır.

5. Soru 5

   zor

   DKAB.10.1.2Allah-Âlem İlişkisi

   12 puan

   Sınıf tartışmasında Kaan şu görüşü savunuyor: "Allah evreni yarattı, kanunlarını koydu ve sonra onu kendi hâline bıraktı. Evren artık bir saat gibi kendi kendine işliyor." Rahman suresi 29. ayet (mealen): Göklerde ve yerde bulunan herkes ihtiyacını O'ndan ister. O, her an yeni bir iştedir. Fâtır suresi 41. ayet (mealen): Gökleri ve yeri yok olmasınlar diye Allah tutmaktadır.

   a)Verilen ayetlerden hareketle İslam'ın Allah-âlem ilişkisi anlayışının Kaan'ın görüşünden hangi noktada ayrıldığını açıklayınız.

   b)Evrendeki düzenli yasaların (sünnetullah) varlığının, Allah'ın âleme müdahale etmediği anlamına gelmediğini gerekçesiyle açıklayınız.

   c)Allah'ın âlemle sürekli ilişkisini bilmenin bir insanın tutum ve davranışlarına bir etkisini yazınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) İslam'a göre Allah'ın âlemi yalnız yaratmakla kalmayıp her an yaratmaya, korumaya ve yönetmeye devam ettiğini belirtme3 pa) Bu farkı ayetlerden en az biriyle ("her an yeni bir iştedir" ya da "gökleri ve yeri tutmaktadır") ilişkilendirme2 pb) Yasaların da Allah tarafından konulduğunu ve her an O'nun iradesiyle işlediğini açıklama3 pb) Düzenin, Allah'ın sürekli yönetiminin bir göstergesi olduğu sonucuna ulaşma2 pc) Tutum ve davranışa uygun bir etki yazma (tevekkül, şükür, sorumluluk bilinci, umut vb.)2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Kaan, Allah'ın evreni yaratıp sonra ilgisini kestiğini söylüyor. İslam'a göre ise Allah âlemi yaratmaya, korumaya ve yönetmeye her an devam eder. Rahman suresi 29. ayetteki "O, her an yeni bir iştedir" ifadesi ve göklerle yeri Allah'ın tuttuğunu bildiren Fâtır suresi 41. ayet bunu gösterir. b) Evrendeki yasaları koyan Allah'tır ve bu yasalar O'nun iradesiyle her an işlemeye devam eder. Düzenin hiç bozulmadan sürmesi, evrenin kendi başına bırakıldığını değil, sürekli bir yönetim altında olduğunu gösterir. c) Allah'ın her an kendisiyle ilgili olduğunu bilen kişi zor anlarda umudunu kaybetmez, sahip olduğu nimetler için şükreder ve davranışlarında daha sorumlu olur.

6. Soru 6

   kolay

   DKAB.10.1.3Kur’an’dan Mesajlar

   8 puan

   İsra suresi 36. ayet (mealen): Hakkında bilgin olmayan bir şeyin peşine düşme. Çünkü kulak, göz ve kalp; bunların her biri yaptıklarından sorumludur.

   a)Ayette sorumlu tutulduğu bildirilen üç organı/yetiyi yazınız.

   b)Ayetin insana verdiği ana mesajı kendi cümlelerinizle yazınız.

   c)Bu mesaja uygun bir davranışı günlük hayattan bir örnekle gösteriniz.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Kulak, göz, kalp (gönül/akıl); her biri 1 puan3 pb) Bilgisi olmadan konuşmamak, yargıda bulunmamak ya da bir şeyin ardından gitmemek; duyuların ve aklın hesabının verileceği mesajını yazma3 pc) Mesaja uygun somut bir günlük hayat örneği verme2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Kulak, göz ve kalp. b) İnsan, doğru olup olmadığını bilmediği bir şey hakkında konuşmamalı ve ona göre davranmamalıdır; çünkü duyduklarından, gördüklerinden ve kalbinden geçirdiklerinden sorumludur. c) Bir arkadaşım hakkında duyduğum bir söylentiyi araştırmadan başkalarına anlatmamak ve ona göre davranmamak.

7. Soru 7

   orta

   DKAB.10.1.3Kur’an’dan Mesajlar

   10 puan

   Aşağıda Mülk suresi 23. ayetin anlamı, meallerdeki ifade farklılıklarını göstermek amacıyla iki farklı biçimde verilmiştir: İfade 1: De ki: Sizi var eden ve size işitme duyusu, gözler ve kalpler veren O'dur. Ne kadar da az şükrediyorsunuz! İfade 2: De ki: Sizi yoktan yaratan, size kulaklar, gözler ve gönüller (düşünme yeteneği) veren O'dur. Ama siz pek az şükredersiniz.

   a)İki ifadede aynı anlama gelen fakat farklı kelimelerle anlatılmış bir kavram çiftini yazınız ve bir ayetin anlamını doğru kavramak için neden birden fazla meale bakmak gerektiğini açıklayınız.

   b)Mülk suresi 23. ayet ile İsra suresi 36. ayette ortak olarak geçen yetileri belirterek iki ayet arasındaki anlam bağını açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Uygun bir kavram çifti yazma (kalpler-gönüller, işitme duyusu-kulaklar, var eden-yoktan yaratan)2 pa) Meallerin bir çeviri ve yorum olduğunu, farklı meallerin anlamın farklı yönlerini gösterip daha doğru ve bütünlüklü anlamaya yardım ettiğini açıklama3 pb) Ortak yetileri yazma (kulak, göz, kalp/gönül)2 pb) Bağı kurma: Mülk 23 bu yetilerin Allah'ın nimeti olduğunu, İsra 36 ise bunların sorumluluğunu bildirir; nimeti doğru kullanmak şükrün gereğidir3 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Birinci ifadedeki "kalpler", ikincisinde "gönüller (düşünme yeteneği)" olarak geçmektedir. Mealler Arapça metnin çevirisi ve yorumudur; bir kelime Türkçeye farklı biçimlerde aktarılabilir. Birden fazla meale bakmak, ayetin anlamını daha doğru ve bütün olarak kavramamızı sağlar. b) Her iki ayette de kulak, göz ve kalp geçmektedir. Mülk suresi 23. ayet bu yetilerin Allah'ın verdiği nimetler olduğunu, İsra suresi 36. ayet ise insanın bu yetilerden sorumlu olduğunu bildirir. Bu nimetleri doğru bilgiye ulaşmak için kullanmak hem şükrün hem de sorumluluğun gereğidir.

8. Soru 8

   kolay

   DKAB.10.2.1Allah’ın Varlığının Delilleri

   8 puan

   Arılar, peteklerini altıgen hücrelerden oluşturur. Bu biçim sayesinde hücreler arasında boşluk kalmaz ve az balmumuyla çok bal depolanabilir. Dünya ise Güneş'e öyle bir uzaklıktadır ki su, yeryüzünde büyük ölçüde sıvı hâlde kalabilir ve canlılar yaşayabilir.

   a)Metindeki örneklerin Allah'ın varlığına ilişkin delillerden hangisine dayandığını yazınız.

   b)Bu delilin temel düşüncesini kısaca açıklayınız.

   c)Bu delile uygun, metinde geçmeyen bir örnek veriniz.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Nizam (düzen) ve gaye delili2 pb) Evrendeki düzen, uyum ve amaca uygunluğun tesadüfle açıklanamayacağını, bilgi ve güç sahibi bir yaratıcıyı gösterdiğini açıklama4 pc) Düzen ve amaca uygunluğu gösteren uygun bir örnek2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Nizam (düzen) ve gaye delili. b) Evrendeki her şey belirli bir düzen ve amaca uygun biçimde var olmuştur. Böyle bir düzen kendiliğinden ya da tesadüfen oluşamaz; ilim, irade ve kudret sahibi bir yaratıcının varlığını gösterir. c) Gözün ışığı algılayıp görmeyi sağlayacak şekilde mükemmel bir yapıda yaratılmış olması.

9. Soru 9

   zor

   DKAB.10.2.1Allah’ın Varlığının Delilleri

   12 puan

   Deniz: "Ben gözümle görmediğim bir şeyin varlığını kabul etmem." Selin: "Rüzgârı da görmüyoruz ama yaprakların sallanmasından onun var olduğunu biliyoruz. Ayrıca çevremizdeki her şey sonradan var olmuş, değişen ve bir başlangıcı olan şeyler." Rum suresi 30. ayet (mealen): Yüzünü hakka yönelen biri olarak dine çevir. Allah insanları hangi yaratılış özü (fıtrat) üzere yaratmışsa ona uy.

   a)Selin'in ikinci cümlesindeki düşünceyi Allah'ın varlığına ilişkin hudûs (sonradan olma) delili açısından adım adım açıklayınız.

   b)Deniz'in görüşünü bilginin kaynakları (duyular, akıl, haber) açısından değerlendiriniz.

   c)Ayette ifade edilen fıtrat kavramının Allah'ın varlığına nasıl bir delil olarak görüldüğünü açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Evrendeki varlıkların değiştiğini ve sonradan var olduğunu (bir başlangıcı olduğunu) belirtme2 pa) Sonradan olan her şeyin kendisini var eden bir varlığa muhtaç olduğu ve bu varlığın da yaratılmamış ezelî Allah olduğu sonucuna ulaşma2 pb) Bilginin yalnız duyularla sınırlı olmadığını, aklın eserlerden yola çıkarak görünmeyeni bilebildiğini belirtme2 pb) Rüzgâr örneği ya da benzer bir örnekle görülmeyen bir şeyin etkilerinden bilinebildiğini gösterme2 pc) Fıtratın insanın yaratılıştan getirdiği öz olduğunu ve bu özde yaratıcıya inanma ve yönelme eğilimi bulunduğunu açıklama2 pc) Bu eğilimin farklı toplumlarda ve çağlarda görülmesinin bir yaratıcıya işaret ettiği şeklinde delil ilişkisini kurma2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Evrendeki varlıklar sürekli değişir; doğar, büyür, yok olur. Değişen ve bir başlangıcı olan şey sonradan var olmuştur. Sonradan var olan bir şey kendi kendini var edemez, onu var eden birine ihtiyaç duyar. Bu zincir sonsuza kadar gidemeyeceğine göre, kendisi sonradan olmayan, ezelî bir yaratıcı vardır; o da Allah'tır. b) Deniz yalnız duyuları bilgi kaynağı saymaktadır. Oysa akıl da bir bilgi kaynağıdır ve eserlerden yola çıkarak görülmeyeni bilebilir. Rüzgârı görmeyiz ama yaprakların sallanmasından onun varlığını kesin olarak biliriz. Allah'ın varlığı da evrendeki eserlerinden akılla bilinebilir. c) Fıtrat, insanın yaratılıştan getirdiği özdür ve bu özde bir yaratıcıya inanma, ona yönelme eğilimi vardır. Tarih boyunca hemen her toplumda bir inanç bulunması ve insanın zor anlarda kendiliğinden yüce bir güce sığınması, bu eğilimin insanı yaratan Allah'a işaret ettiği şeklinde yorumlanır.

ODSGM 10. sınıf din kültürü ve ahlak bilgisi 1. dönem 1. yazılı için 4 senaryo yayımladı; okulun zümresi birini seçer ve yazılıyı ona göre hazırlar. Senaryolar yalnız soru sayısında ayrılır: toplam 6-7 soru, 2 ünite: i̇slam’da varlik ve bi̇lgi̇, allah’i tanimak. Sorular açık uçlu ya da kısa cevaplı; çoktan seçmeli yok, işlem ve gerekçe puanlanır. Kâğıt Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS) üzerinden hazırlanır: iki soruyu zümre yazar, gerisi MEB soru havuzundan gelir.

Kaynak: MEB ÖDSGM, 2026-2027 1. Dönem Konu Soru Dağılım Tabloları, ortaöğretim din kültürü ve ahlak bilgisi (10. sınıf). Kodlar ve öğrenme çıktıları resmî; soru aralıkları senaryolar arasındaki en az–en çok değerdir.