10. sınıf türk dili ve edebiyatı 1. dönem 1. yazılı soruları

Soruları sınavdaki gibi süre tutarak kâğıda çöz. Bitirince “Çözdüm, kendimi puanla”yı aç ve cevabında olan ölçütleri işaretle. Puanın ve kazanım kazanım sonucun sayfanın sonunda; yalnız bu cihazda saklanır.

1. Soru 1

   kolay

   TDE2.2OKUMA • Tema içeriğine uygun bir koşuk • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir koşma • Tema içeriğine uygun bir türkü • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir ninni

   8 puan

   Kalktı göç eyledi Avşar elleri Ağır ağır giden eller bizimdir Arap atlar yakın eder ırağı Yüce dağdan aşan yollar bizimdir Dadaloğlu (el: yurt, boy, topluluk; ırak: uzak)

   Yukarıdaki koşma dörtlüğünü okuyunuz.

   a)Dörtlükte nasıl bir yaşam biçimi anlatılmaktadır? Bu yaşam biçimini gösteren iki ipucunu dizelerden alarak yazınız.

   b)“bizimdir” sözcüğünün iki kez tekrarlanması söyleyicinin hangi duygusunu ya da tutumunu yansıtmaktadır? Açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Yaşam biçimini doğru belirleme: göçebe, konar-göçer, yaylaya göç eden boy hayatı (2 puan; yalnızca “köy hayatı” gibi genel cevaba 1 puan)2 pa) Dizelerden iki doğru ipucu gösterme (göç eyledi, ağır ağır giden eller, Arap atlar, dağdan aşan yollar; her ipucu 1 puan)2 pb) Duyguyu ya da tutumu belirleme: sahiplenme, gurur, bağımsızlık/özgürlük duygusu (2 puan)2 pb) Tekrarın bu duyguyu nasıl güçlendirdiğini açıklama: göç eden boyun da yolların da kendilerine ait olduğu vurgulanır, söz kararlı bir hâl alır (yalnızca “vurgu yapılmıştır” deyip neyin vurgulandığını açıklamayan cevaba 1 puan)2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Dörtlükte göçebe, konar-göçer bir boyun hayatı anlatılır. “Kalktı göç eyledi Avşar elleri” ve “Yüce dağdan aşan yollar” ifadeleri boyun bir yerden başka bir yere göç ettiğini gösterir. b) “bizimdir” tekrarı söyleyicinin gururunu ve sahiplenme duygusunu yansıtır. Söyleyici hem yolda giden toplulukla hem de aşılan dağ yollarıyla övünür; bu yerlerin kendilerine ait olduğunu kararlı bir sesle tekrar tekrar vurgular.

2. Soru 2

   kolay

   TDE2.2OKUMA • Tema içeriğine uygun bir koşuk • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir koşma • Tema içeriğine uygun bir türkü • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir ninni

   8 puan

   Dandini dandini dastana Danalar girmiş bostana Kov bostancı danayı Yemesin lahanayı Anonim (ninni) (bostan: sebze bahçesi; bostancı: bahçeyi bekleyen kişi)

   Yukarıdaki ninniyi okuyunuz.

   a)Ninnide nasıl bir küçük olay anlatılmaktadır? Bu ninninin kime ve hangi amaçla söylendiğini yazınız.

   b)“Dandini dandini” sözlerinin sözlük anlamı yoktur. Bu sözlerin ninniye katkısını, ninnilerin söylenme amacıyla ilişkilendirerek açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Olayı doğru anlatma: danalar bahçeye girmiştir, bahçe bekçisinden danayı lahanaları yemeden kovması istenir (2 puan)2 pa) Kime ve hangi amaçla söylendiğini yazma: bebeğe/küçük çocuğa, onu uyutmak, sakinleştirmek ya da eğlendirmek için (yalnızca “bebeğe” yazıp amacı yazmayan cevaba 1 puan)2 pb) Bu sözlerin ses tekrarıyla ritim ve ezgi oluşturduğunu belirtme (2 puan)2 pb) Bu ritmin ninninin amacıyla ilişkisini kurma: bebeği sallarken tekdüze ve tatlı bir ses akışı onu dinlendirir; ninnide anlamdan çok ses ön plandadır (2 puan)2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Danalar bahçeye girmiştir; bahçeyi bekleyen kişiden danayı kovması, lahanaları yemesine izin vermemesi istenir. Ninni bebeğe, onu uyutmak ve oyalamak için söylenir. b) “Dandini dandini” sözleri anlam taşımasa da tekrar eden sesleriyle bir ritim ve ezgi oluşturur. Ninnide amaç bebeği uyutmak olduğu için anlamdan çok bu tekdüze, yumuşak ses akışı önemlidir; anne bebeği bu ritme uyarak sallar ve bebek sakinleşir.

3. Soru 3

   orta

   TDE2.2OKUMA • Tema içeriğine uygun bir koşuk • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir koşma • Tema içeriğine uygun bir türkü • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir ninni

   10 puan

   Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı Felekler yandı âhımdan murâdım şem'i yanmaz mı Fuzûlî (bir gazelin ilk beyti) Ölçü: Mefâîlün / Mefâîlün / Mefâîlün / Mefâîlün (cefâ: eziyet, sıkıntı; yâr: sevgili; felek: gökyüzü; âh: acıyla iç çekiş; murâd: dilek, istek; şem': mum)

   Yukarıdaki beyti okuyunuz.

   a)Beytin açık iletisini kendi cümlelerinizle yazınız.

   b)“Felekler yandı âhımdan” sözünde gerçekte olamayacak bir durum anlatılmaktadır. Şair bu söyleyişle neyi vurgulamak istemiştir?

   c)“murâdım şem'i” (dileğimin mumu) söz grubunda dilek neye benzetilmiştir? İkisi arasındaki ortak yönü açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Açık iletiyi doğru ve kendi cümleleriyle yazma: sevgilinin eziyetinden bıkan âşık, sevgilinin eziyet etmekten usanmamasından ve dileğinin bir türlü gerçekleşmemesinden yakınır (iki dizenin yalnızca birini karşılayan cevaba 2 puan; beyti olduğu gibi tekrar eden cevaba 1 puan)4 pb) Âşığın acısının, iç çekişinin ne kadar büyük olduğunu vurguladığını belirtme (2 puan); bunu “gökleri bile yakacak kadar” gibi bir açıklamayla destekleme (1 puan)3 pc) Dileğin muma benzetildiğini belirtme (1 puan); ortak yönü açıklama: mumun yanması aydınlanma demektir, dileğin “yanması” da gerçekleşmesi, sonuç vermesi demektir (2 puan)3 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Sevgilinin verdiği eziyet beni canımdan bezdirdi ama o eziyet etmekten hiç usanmıyor mu? İç çekişlerimin ateşi gökleri bile yaktı, buna rağmen dileğim bir türlü gerçekleşmiyor. b) Şair, âşığın acısının ve iç çekişinin ne kadar büyük olduğunu vurgulamak istemiştir. Âhın ateşi gökleri yakacak kadar güçlüdür. c) Dilek muma benzetilmiştir. Mum yanınca ortalık aydınlanır; dilek de gerçekleşince âşığın içi aydınlanır. Âşık, gökler yandığı hâlde kendi dilek mumunun yanmamasına şaşırır.

4. Soru 4

   orta

   TDE2.2OKUMA • Tema içeriğine uygun bir koşuk • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir koşma • Tema içeriğine uygun bir türkü • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir ninni

   10 puan

   SAZLIKTA AKŞAM Sular serin, sular sessiz, sular mor, Sazlıklarda son ışıklar sararır; Bir kayık ki ne gelir ne de gider, Suda ağır ağır akşam kararır. (Dubba için yazılmıştır.)

   Yukarıdaki şiiri okuyunuz.

   a)Şiirde hâkim olan duygu ya da atmosfer nedir? Bu duyguyu hissettiren iki sözcüğü yazınız.

   b)Şiirde renk bildiren iki imgeyi yazınız ve bu renklerin akşam vaktini canlandırmaya katkısını açıklayınız.

   c)“Bir kayık ki ne gelir ne de gider” dizesi şiirin atmosferine nasıl bir katkı sağlamaktadır?

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Duyguyu belirleme: dinginlik, durgunluk, hafif hüzün ya da yalnızlık (2 puan)2 pa) Bu duyguyu hissettiren iki uygun sözcük yazma (sessiz, serin, son ışıklar, sararır, kararır, ağır ağır vb.; her biri 1 puan)2 pb) Renk bildiren iki imgeyi yazma (mor sular, sararan ışıklar, kararan akşam; her biri 1 puan)2 pb) Renklerin günün bitişini, ışığın yavaşça sönmesini canlandırdığını açıklama (1 puan)1 pc) Dizenin durgunluğu, hareketsizliği ya da zamanın durmuş gibi olmasını sezdirdiğini açıklama (2 puan); bunu şiirin genel dinginliğiyle ilişkilendirme (1 puan)3 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Şiirde dingin ve hafif hüzünlü bir akşam atmosferi hâkimdir. “sessiz” ve “kararır” sözcükleri bu duyguyu hissettirir. b) “Sular … mor” ve “son ışıklar sararır” imgeleri renk bildirir. Suların mora, ışıkların sarıya dönmesi günün bittiğini, ışığın yavaş yavaş söndüğünü gözümüzün önüne getirir. c) Kayığın ne gelip ne gitmesi her şeyin durduğunu, zamanın sanki akmadığını sezdirir. Bu hareketsizlik, şiirdeki sessiz ve dingin akşam havasını güçlendirir.

5. Soru 5

   kolay

   TDE2.3OKUMA • Tema içeriğine uygun bir koşuk • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir koşma • Tema içeriğine uygun bir türkü • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir ninni

   8 puan

   Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı Felekler yandı âhımdan murâdım şem'i yanmaz mı Fuzûlî (bir gazelin ilk beyti) Ölçü: Mefâîlün / Mefâîlün / Mefâîlün / Mefâîlün (cefâ: eziyet, sıkıntı; yâr: sevgili; felek: gökyüzü; âh: acıyla iç çekiş; murâd: dilek, istek; şem': mum)

   Yukarıdaki beyti şekil yönünden çözümleyiniz.

   a)Bu şiirin nazım birimi nedir?

   b)Beyitteki redifi ve kafiyeyi gösteriniz; kafiyenin türünü gerekçesiyle yazınız.

   c)Bu beyit gazelin ilk beytidir. Gazelde ilk beyte ne ad verilir? Bu beytin kafiyelenişinde gazelin diğer beyitlerinden farklı olan özelliği yazınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Nazım biriminin beyit olduğunu yazma2 pb) Redifi gösterme: “-maz mı” (2 puan; yalnızca “mı” yazan cevaba 1 puan)2 pb) Kafiyeyi “-an” (usan-/yan-) olarak gösterme (1 puan) ve iki ses benzerliği olduğu için tam kafiye olduğunu belirtme (1 puan)2 pc) İlk beytin adının matla olduğunu yazma (1 puan); matlada iki dizenin kendi arasında kafiyeli olduğunu (aa) belirtme (1 puan)2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Nazım birimi beyittir. b) Redif: “-maz mı” (olumsuzluk eki ile soru eki, iki dizede aynı görevde). Kafiye: “usan-” ve “yan-” sözcüklerindeki “-an” sesleri. İki ses benzerliği olduğu için tam kafiyedir. c) Gazelin ilk beytine matla denir. Matlada iki dize kendi arasında kafiyelidir (aa); diğer beyitlerde ise yalnızca ikinci dize matlayla kafiyelenir (ba, ca…).

6. Soru 6

   orta

   TDE2.3OKUMA • Tema içeriğine uygun bir koşuk • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir koşma • Tema içeriğine uygun bir türkü • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir ninni

   10 puan

   Dandini dandini dastana Danalar girmiş bostana Kov bostancı danayı Yemesin lahanayı Anonim (ninni) (bostan: sebze bahçesi; bostancı: bahçeyi bekleyen kişi)

   Yukarıdaki ninniyi şekil yönünden çözümleyiniz.

   a)Her dizenin hece sayısını yazınız. Bu sayılardan ninninin ölçüsü hakkında nasıl bir sonuca ulaşırsınız?

   b)Ninninin kafiye düzenini harflerle gösteriniz.

   c)Son iki dizedeki (“danayı / lahanayı”) redifi ve kafiyeyi gösteriniz; kafiyenin türünü gerekçesiyle yazınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Hece sayılarını doğru yazma: 9, 8, 7, 7 (dört dizenin hepsi doğruysa 2 puan, bir yanlış varsa 1 puan)2 pa) Dizelerin hece sayısı eşit olmadığı için ninninin düzenli bir hece ölçüsüne bağlı olmadığı sonucunu yazma1 pb) Kafiye düzenini aabb olarak gösterme2 pc) Redifi “-yı” (belirtme hâli eki; “-ayı” biçiminde gösteren cevaba da puan verilir) olarak gösterme2 pc) Kafiyeyi “-ana” (dana / lahana) olarak gösterme (2 puan) ve üç ses benzerliği olduğu için zengin kafiye olduğunu belirtme (1 puan). Redif “-ayı” alınmışsa kafiye “-an” ve tam kafiye cevabı da gerekçesi doğruysa tam puan alır.3 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Dan-di-ni-dan-di-ni-das-ta-na: 9; Da-na-lar-gir-miş-bos-ta-na: 8; Kov-bos-tan-cı-da-na-yı: 7; Ye-me-sin-la-ha-na-yı: 7. Dizelerin hece sayıları eşit değildir; ninni düzenli bir hece ölçüsüyle söylenmemiştir, ahengi daha çok ezgi ve ses tekrarları sağlar. b) aabb c) Redif: “-yı” (iki sözcükte de belirtme hâli eki). Kafiye: “dana” ve “lahana” sözcüklerindeki “-ana”. Üç ses benzerliği olduğu için zengin kafiyedir.

7. Soru 7

   zor

   TDE2.3OKUMA • Tema içeriğine uygun bir koşuk • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir koşma • Tema içeriğine uygun bir türkü • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir ninni

   14 puan

   I. METİN Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı Felekler yandı âhımdan murâdım şem'i yanmaz mı Fuzûlî (bir gazelin ilk beyti) Ölçü: Mefâîlün / Mefâîlün / Mefâîlün / Mefâîlün (cefâ: eziyet, sıkıntı; yâr: sevgili; felek: gökyüzü; âh: acıyla iç çekiş; murâd: dilek, istek; şem': mum) II. METİN SAZLIKTA AKŞAM Sular serin, sular sessiz, sular mor, Sazlıklarda son ışıklar sararır; Bir kayık ki ne gelir ne de gider, Suda ağır ağır akşam kararır. (Dubba için yazılmıştır.)

   I. ve II. metni şekil ve içerik ilişkisi yönünden karşılaştırınız.

   a)İki metnin ölçüsünü adlandırınız ve her biri için bir gerekçe yazınız.

   b)II. metinde ahengi sağlayan iki unsuru dizelerden örnek vererek gösteriniz.

   c)Hangi metinde açık bir ileti ön plandadır, hangisinde sesin ve imgenin uyandırdığı his ön plandadır? Her iki metinden kanıt göstererek açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) II. metnin hece ölçüsüyle (11'li) yazıldığını belirtme (1 puan) ve her dizenin 11 hece olduğunu gerekçe gösterme (2 puan)3 pa) I. metnin aruz ölçüsüyle yazıldığını belirtme (1 puan) ve gerekçe gösterme: hecelerin sayısına değil ses değerine (açık-kapalı) dayanır, verilen kalıp (Mefâîlün) aruz kalıbıdır ya da metin divan şiiri gazelidir (1 puan)2 pb) İki ahenk unsurunu adlandırıp dizeden örnekleme (her unsur için adı 1 puan, doğru örnek 1 puan): “s” sesinin tekrarı/aliterasyon (sular serin sessiz, sazlıklarda son); “a” sesinin tekrarı/asonans; kafiye-redif (sarar-ır / karar-ır); söz tekrarı (sular … sular … sular, ağır ağır)4 pc) I. metinde açık iletinin ön planda olduğunu kanıtla gösterme: âşık sevgilinin eziyetinden ve dileğinin gerçekleşmemesinden açıkça yakınır, soru cümleleriyle bir sitem dile getirir (2 puan)2 pc) II. metinde ses ve imgenin uyandırdığı hissin ön planda olduğunu kanıtla gösterme: bir olay ya da öğüt yoktur, renk ve ses imgeleriyle bir akşam havası hissettirilir (2 puan); bunu saf şiirin “anlaşılmaktan çok duyulup hissedilmek” özelliğiyle ilişkilendirme (1 puan)3 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) II. metin hece ölçüsüyle yazılmıştır; her dize 11 hecedir (Su-lar-se-rin-su-lar-ses-siz-su-lar-mor). I. metin aruz ölçüsüyle yazılmıştır; bu ölçüde hecelerin sayısına değil açık-kapalı ses değerine bakılır ve metnin altında “Mefâîlün” aruz kalıbı verilmiştir. b) Birinci ve ikinci dizede “s” sesi sık tekrar edilmiştir (sular, serin, sessiz, sazlıklarda, son, sararır); bu aliterasyondur. Ayrıca ikinci ve dördüncü dize “sararır / kararır” sözcükleriyle kafiyelidir: “-ır” redif, “-arar” zengin kafiyedir. c) I. metinde açık bir ileti ön plandadır: âşık, sevgilinin eziyetinden ve dileğinin gerçekleşmemesinden “usanmaz mı, yanmaz mı” sorularıyla açıkça yakınır. II. metinde ise bir olay ya da öğüt yoktur; mor sular, sararan ışıklar ve “s” seslerinin tekrarı okura dingin bir akşam havasını hissettirir. Bu yönüyle II. metin, anlaşılmaktan çok duyulup hissedilmek için yazılan saf şiire yakındır.

8. Soru 8

   orta

   TDE2.4OKUMA • Tema içeriğine uygun bir koşuk • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir koşma • Tema içeriğine uygun bir türkü • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir ninni

   10 puan

   SAZLIKTA AKŞAM Sular serin, sular sessiz, sular mor, Sazlıklarda son ışıklar sararır; Bir kayık ki ne gelir ne de gider, Suda ağır ağır akşam kararır. (Dubba için yazılmıştır.) Defne'nin bu şiire dair okuma günlüğü: 1. Şiiri bir kez sessizce ve hızlıca okudum. 2. “Su mor olmaz, burada bir yanlışlık var.” diye düşündüm ve bu dizeyi atladım. 3. Şiiri sesli okuyunca “s” seslerinin tekrarı kulağıma hoş geldi; bunu not aldım. 4. “Şiirde bir olay anlatılmıyor, o yüzden anlamsız.” diye karar verdim ve şiiri beğenmedim. (Okuma günlüğü kurgudur.)

   Defne'nin okuma günlüğünü inceleyiniz.

   a)Defne'nin okuma sürecinde şiiri anlamasına en çok yardım eden adım hangisidir? Gerekçesiyle yazınız.

   b)Defne'nin 2. ya da 4. adımdaki yargılarından birini seçiniz. Bu yargının neden eksik olduğunu bu tür şiirlerin özelliklerinden hareketle açıklayınız.

   c)Defne'nin beğenisini gerekçelendirerek değerlendirebilmesi için okuma sürecine ekleyebileceği iki adım öneriniz.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) 3. adımı seçme (1 puan) ve gerekçe: sesli okuma şiirin ahengini, ses tekrarlarını fark ettirmiştir; bu tür şiirde ses anlamın önemli bir parçasıdır (2 puan)3 pb) Seçilen yargının eksikliğini açıklama: “mor su” gerçek değil imgedir, akşam ışığının suya yansımasını hissettirir; ya da bu tür şiirde amaç olay anlatmak değil duygu ve atmosfer hissettirmektir (2 puan)2 pb) Açıklamayı saf şiirin bir özelliğiyle destekleme: ahenge, imgeye ve biçim güzelliğine önem verilir, şiir anlaşılmaktan çok duyulup hissedilmek için yazılır (2 puan)2 pc) Okuma sürecine uygun iki adım önerme (her uygun öneri 1 puan; önerinin beğeniyi gerekçelendirmeye nasıl katkı vereceğini belirtme 1 puan): şiiri birkaç kez sesli okumak, imgelerin çağrıştırdığı duyguları not almak, anlaşılmayan dizeyi atlamak yerine üzerinde düşünmek, beğeni ölçütleri (ahenk, imge, duygu) belirleyip şiiri bunlara göre değerlendirmek vb.3 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Şiiri anlamasına en çok yardım eden adım 3. adımdır. Şiiri sesli okuyunca “s” seslerinin tekrarını fark etmiş, şiirdeki ahengi duymuştur. Bu tür şiirlerde ses, şiirin verdiği duygunun önemli bir parçasıdır. b) 4. adımdaki yargı eksiktir. Bu şiir bir olay anlatmak için değil, bir akşam havasını hissettirmek için yazılmıştır. Saf şiirde ahenge ve imgeye önem verilir; şiir anlaşılmaktan çok duyulup hissedilmek amacıyla yazılır. Olay olmaması şiiri anlamsız yapmaz. c) Birincisi, Defne atladığı “mor sular” dizesini atlamak yerine bu imgenin aklına getirdiği görüntüyü (akşam ışığının suya düşmesi) not almalıdır. İkincisi, ahenk, imge ve duygu gibi beğeni ölçütleri belirleyip şiiri bu ölçütlere göre değerlendirmelidir; böylece beğenip beğenmediğini gerekçeleriyle söyleyebilir.

9. Soru 9

   kolay

   TDE4.3YAZMA • Dinlediği masalı film şeridi hâline getirebilme

   9 puan

   Ece, kısa bir masalı film şeridi hâline getiriyor. Taslak kare yazıları şöyle: Kare 1: evvel zaman içinde, Akçay köyünde yaşlı bir çoban yaşarmış. Kare 2: Bir gün çobanın en sevdiği kuzu kaybolmuş, çobanda hemen dağın yolunu tutmuş. Kare 3: Çoban kayalara doğru seslenmiş: “Kuzum, senmisin” Kare 4: O sırada kuzu Kartal Tepesinin en sivri kayasında titriyormuş. Kare 5: Akşam olunca çoban kuzuyu kucağında köye getirmiş, bütün köy sevinmiş. (Dubba için yazılmıştır.)

   Ece'nin taslağını yazım ve noktalama kurallarına göre düzenleyiniz.

   a)Taslakta beş yazım ya da noktalama yanlışı vardır. Her yanlışı bulunuz ve doğrusunu yazınız.

   b)Kare 4 ile Kare 5 arasında olay akışında bir boşluk vardır. Bu boşluğu dolduracak yeni bir kare yazısı (tek cümle) yazınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Yazım-noktalama: beş yanlışı bulup doğrusunu yazma (her biri 1 puan): “evvel” → “Evvel” (cümle başı büyük harf); “çobanda” → “çoban da” (bağlaç olan “da” ayrı yazılır); “senmisin” → “sen misin” (soru eki ayrı yazılır); soru cümlesinin sonuna soru işareti konmamış → “sen misin?”; “Kartal Tepesinin” → “Kartal Tepesi'nin” (özel ada gelen ek kesme işaretiyle ayrılır). Yanlışı gösterip doğrusunu yazmayan cevap o madde için puan almaz.5 pb) İçerik: yazılan kare, çobanın kuzuya nasıl ulaştığını ya da onu kayadan nasıl indirdiğini anlatıyor ve Kare 4 ile Kare 5'i mantıklı biçimde bağlıyor2 pb) Yapı: kare yazısı tek ve tamamlanmış bir cümle; masal anlatımına uygun (-mış'lı geçmiş zaman) yazılmış1 pb) Yazım-noktalama: yeni kare yazısında yazım ve noktalama yanlışı yok1 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) 1. “evvel zaman içinde” → “Evvel zaman içinde” (cümle büyük harfle başlar). 2. “çobanda hemen” → “çoban da hemen” (bağlaç olan “da” ayrı yazılır). 3. “senmisin” → “sen misin” (soru eki “mi” ayrı yazılır). 4. “Kuzum, sen misin” → “Kuzum, sen misin?” (soru cümlesinin sonuna soru işareti konur). 5. “Kartal Tepesinin” → “Kartal Tepesi'nin” (özel ada gelen ek kesme işaretiyle ayrılır). b) Yeni kare: Çoban dikenlere aldırmadan kayaya tırmanmış ve korkudan titreyen kuzuyu kucağına almış.

10. Soru 10

    zor

    TDE4.3YAZMA • Dinlediği masalı film şeridi hâline getirebilme

    13 puan

    Çok eski zamanlarda bir dağ köyünde değirmenci Hasan Efendi'nin kızı Nazlı yaşar. Bir kış gecesi azgın sel, köyün tek köprüsünü yıkar; köylüler karşı kıyıdaki pazara gidemez olur. Nazlı, değirmenden kalan eski kalasları toplar ve köyün çocuklarını yanına alır. Çocuklar üç gün boyunca durmadan çalışarak dereye sağlam bir köprü kurar. Köprüden ilk geçen ihtiyar nine, çocuklara sevinçle teşekkür eder. O günden sonra köylüler bu köprüye “Çocuk Köprüsü” der. (Dubba için yazılmıştır.)

    Yukarıdaki masal özetini dört karelik bir film şeridi için kare yazılarına dönüştürünüz. Kare yazılarınızı yazarken şu kurallara uyunuz: Her kare en fazla iki cümle olsun; ilk kare bir masal tekerlemesiyle başlasın; karelerden birinde ihtiyar ninenin konuşmasını doğrudan aktarınız; metninizde en az bir deyim kullanınız; masal anlatımına uygun olarak -mış'lı geçmiş zamanı kullanınız.

    Çözdüm, kendimi puanla

    Cevabında olan her ölçütü işaretle.

    İçerik: masalın temel olayları (köprünün yıkılması, Nazlı'nın çocukları toplaması, köprünün kurulması, ninenin teşekkürü ve köprünün adı) eksiksiz ve olay sırasına uygun aktarılmış (bir temel olay eksikse 3 puan, iki ya da daha fazla eksikse 1 puan)4 pYapı: dört kare yazılmış, her kare en fazla iki cümle; ilk kare tekerlemeyle başlıyor; kareler giriş-gelişme-sonuç akışıyla birbirine bağlanıyor (her eksik koşul 1 puan düşürür)3 pDil ve anlatım: en az bir deyim yerinde kullanılmış (1 puan); anlatım -mış'lı geçmiş zamanla tutarlı (1 puan)2 pYazım-noktalama: doğrudan aktarılan konuşmada iki nokta ve tırnak işareti (ya da konuşma çizgisi) doğru kullanılmış (2 puan); büyük harf, özel ada gelen eklerde kesme işareti, “de/da”, “ki”, “mi” yazımı ve cümle sonu noktalaması doğru (1 puan); bu kurallarda en fazla bir yanlış varsa 1 puan, daha fazla yanlış varsa 0 puan4 p

    Örnek cevap (tam puan)

    Kare 1: Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, bir dağ köyünde değirmenci Hasan Efendi'nin kızı Nazlı yaşarmış. Kare 2: Bir kış gecesi azgın sel, köyün tek köprüsünü yıkmış. Köylüler karşı kıyıdaki pazara gidemez olmuş. Kare 3: Nazlı değirmenden kalan eski kalasları toplamış, köyün çocuklarını da yanına almış. Çocuklar üç gün boyunca dişini tırnağına takarak dereye sağlam bir köprü kurmuş. Kare 4: Köprüden ilk geçen ihtiyar nine sevinçle seslenmiş: “Elinize sağlık, çocuklar!” O günden sonra bu köprünün adı Çocuk Köprüsü olarak kalmış.

10. sınıf türk dili ve edebiyatı 1. dönem 1. yazılı ülke geneli ortak yazılı olarak 12 Kasım 2026 günü yapılacak; sorular Bakanlık tarafından hazırlanır, açık uçludur. Konu-soru dağılım tablosu ODSGM’ye göre sınavdan önce kılavuzla yayımlanacak; yayımlanınca bu bölüme işlenir.

Kaynak: MEB ÖDSGM, 2026-2027 1. Dönem Konu Soru Dağılım Tabloları, ortaöğretim türk dili ve edebiyatı (10. sınıf). Kodlar ve öğrenme çıktıları resmî; soru aralıkları senaryolar arasındaki en az–en çok değerdir.