9. sınıf türk dili ve edebiyatı 1. dönem 1. yazılı soruları

Soruları sınavdaki gibi süre tutarak kâğıda çöz. Bitirince “Çözdüm, kendimi puanla”yı aç ve cevabında olan ölçütleri işaretle. Puanın ve kazanım kazanım sonucun sayfanın sonunda; yalnız bu cihazda saklanır.

1. Soru 1

   kolay

   TDE2.2OKUMA • Tema içeriğine uygun bir şiir • Tema içeriğine uygun bir deneme

   8 puan

   Taştın yine deli gönül Sular gibi çağlar mısın Aktın yine kanlı yaşım Yollarımı bağlar mısın Yunus Emre

   Yukarıdaki dörtlüğü okuyunuz.

   a)Dörtlükte hâkim olan duyguyu yazınız ve bu duyguyu hissettiren bir sözcük ya da söz grubunu gösteriniz.

   b)“Taştın yine deli gönül / Sular gibi çağlar mısın” dizelerindeki benzetmenin benzeyen, benzetilen ve benzetme edatı ögelerini yazınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Duyguyu doğru belirleme (coşku, taşkınlık, hasret ya da bunlara eşlik eden keder) (2 puan); duyguyu destekleyen sözcük/söz grubunu gösterme (2 puan)4 pb) Benzeyen: gönül (1 puan), benzetilen: sular (2 puan), benzetme edatı: gibi (1 puan)4 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Dörtlükte coşkuyla karışık bir hüzün hâkimdir. Gönlün “taşması” coşkuyu, “kanlı yaş” ise bu coşkunun verdiği acıyı hissettirir. b) Benzeyen: gönül; benzetilen: sular; benzetme edatı: gibi. (Benzetme yönü: taşıp çağlamak.)

2. Soru 2

   kolay

   TDE2.2OKUMA • Tema içeriğine uygun bir şiir • Tema içeriğine uygun bir deneme

   8 puan

   Âyinesi iştir kişinin lâfa bakılmaz Şahsın görünür rütbe-i aklı eserinde Ziya Paşa (âyine: ayna; rütbe-i akıl: aklın derecesi)

   Yukarıdaki beyti okuyunuz.

   a)Beytin açık iletisini kendi cümlelerinizle yazınız.

   b)Birinci dizede hangi kavram neye benzetilmiştir? Bu iki kavram arasındaki ortak yönü açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) İnsanın değerinin sözüyle değil yaptığı işle/eseriyle anlaşıldığını kendi cümleleriyle yazma (beyti olduğu gibi tekrar eden cevaba 1 puan)4 pb) İşin (yapılan işin) aynaya benzetildiğini belirtme (2 puan); ortak yönü açıklama: ayna bir kişinin görüntüsünü nasıl gösteriyorsa iş de kişinin gerçek niteliğini öyle gösterir (2 puan)4 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Bir insanın ne kadar değerli ve akıllı olduğu söylediklerinden değil, yaptığı işlerden ve ortaya koyduğu eserlerden anlaşılır. b) İş, aynaya benzetilmiştir. Ayna kişinin görünüşünü nasıl olduğu gibi gösterirse insanın yaptığı iş de onun gerçek kişiliğini ve aklının derecesini öyle gösterir.

3. Soru 3

   kolay

   TDE2.2OKUMA • Tema içeriğine uygun bir şiir • Tema içeriğine uygun bir deneme

   8 puan

   Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden, Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak, Ve bir zaman bakacaksın semâya ağlayarak... Sular sarardı... yüzün perde perde solmakta, Kızıl havaları seyret ki akşam olmakta... Ahmet Haşim, “Merdiven” şiirinden

   Yukarıdaki dizeleri okuyunuz.

   a)Dizelerde renk bildiren iki imgeyi yazınız.

   b)Bu imgeler okurun zihninde hangi mevsimi ve günün hangi vaktini canlandırmaktadır? Her birini dizelerden bir kanıtla destekleyiniz.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Renk bildiren iki imgeyi yazma (güneş rengi yaprak, sararan sular, kızıl havalar, solan yüz vb.; her biri 2 puan)4 pb) Mevsimi sonbahar olarak belirleyip kanıt gösterme (2 puan); vakti akşam/gün batımı olarak belirleyip kanıt gösterme (2 puan)4 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) “Güneş rengi bir yığın yaprak” ve “kızıl havalar”. b) Mevsim sonbahardır; çünkü yapraklar dökülmüş ve sararmıştır (“güneş rengi bir yığın yaprak”). Vakit akşamdır; çünkü suların sararması ve havanın kızıllaşması gün batımını gösterir, şair de “akşam olmakta” der.

4. Soru 4

   kolay

   TDE2.2OKUMA • Tema içeriğine uygun bir şiir • Tema içeriğine uygun bir deneme

   8 puan

   Kelimeler tohum gibidir; nereye düştüklerini çoğu zaman bilmeyiz. Sabah aceleyle söylenmiş bir “Boş ver!”, bir arkadaşın gün boyu cebinde taşıdığı bir taşa dönüşebilir. Oysa aynı şeyi “Bunu sonra birlikte konuşalım.” diye söyleseydik ne kaybederdik? Belki birkaç saniye. Sözün inceliğini ben en çok dedemden öğrendim. Pazardan dönen komşusuna hiçbir zaman “Çok yorulmuşsun.” demezdi; “Bu fileler seni epey dolaştırmış.” derdi. Aynı şeyi söylerdi ama karşısındakini küçültmeden. Şairler bu inceliği bir adım öteye taşır: Bir kelimeyi alışılmış yerinden alır, başka bir anlamın kapısına bırakır. Belki hepimiz şair olamayız. Ama konuşmadan önce kelimeyi bir kez avucumuzda tartabiliriz. Kim bilir, insanın kalbine giden en kısa yol, doğru seçilmiş tek bir kelimedir. (Dubba için yazılmıştır.)

   Yukarıdaki deneme parçasını okuyunuz.

   a)Metnin konusunu yazınız.

   b)Metnin ana fikrini bir cümleyle yazınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Konuyu doğru belirleme: sözcük seçiminin / sözün inceliğinin insan ilişkilerine etkisi (yalnız “kelimeler” yazan cevaba 1 puan)3 pb) Ana fikri tek ve tam cümleyle yazma: söz söylerken kelimeleri özenle seçmeli, karşımızdakini incitmemeliyiz; doğru kelime gönül kazandırır (yalnız bir örneği tekrar eden cevaba 2 puan)5 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Konuşurken seçtiğimiz kelimelerin karşımızdaki insan üzerindeki etkisi. b) Kelimelerimizi söylemeden önce özenle seçmeliyiz; çünkü incelikle seçilmiş bir söz insanın gönlünü kazanırken düşünülmeden söylenen bir söz onu incitebilir.

5. Soru 5

   orta

   TDE2.2OKUMA • Tema içeriğine uygun bir şiir • Tema içeriğine uygun bir deneme

   10 puan

   Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden, Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak, Ve bir zaman bakacaksın semâya ağlayarak... Sular sarardı... yüzün perde perde solmakta, Kızıl havaları seyret ki akşam olmakta... Ahmet Haşim, “Merdiven” şiirinden

   Yukarıdaki dizeleri okuyunuz.

   a)Dizelerin temasını yazınız.

   b)Şiirde “akşam” ve “ağır ağır merdiven çıkmak” insan hayatıyla ilgili neyi sembolize ediyor olabilir? Dizelerden en az bir kanıtla açıklayınız.

   c)Dizelerin örtük iletisini bir cümleyle yazınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Temayı belirleme: akşamın / zamanın geçişinin uyandırdığı hüzün (gerekçeli farklı ama metne uygun temalar kabul edilir)3 pb) Akşamın hayatın son dönemini, yaşlılığı ya da bir şeyin sona erişini; ağır ağır çıkışın yorgunluğu, yaşlanmayı sembolize ettiğini söyleme (2 puan); dizelerden kanıt gösterme: “yüzün perde perde solmakta”, “ağlayarak”, “akşam olmakta” vb. (2 puan)4 pc) Örtük iletiyi metne dayanarak yazma: insan ömrü de gün gibi sona yaklaşır, bu bilinç insana hüzün verir (yalnız “akşam oluyor” gibi açık ileti yazan cevaba puan verilmez)3 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Gün batımının ve zamanın geçişinin insanda uyandırdığı hüzün. b) Akşam, insan ömrünün son dönemini; ağır ağır merdiven çıkmak ise yorulmuş, yaşlanmış bir insanın yavaşlayan adımlarını sembolize ediyor olabilir. “Yüzün perde perde solmakta” dizesi, insanın da gün gibi yavaş yavaş solduğunu düşündürür. c) Gün nasıl akşama varıyorsa insan ömrü de sonuna yaklaşır ve bu gerçek insanı hüzünlendirir.

6. Soru 6

   orta

   TDE2.2OKUMA • Tema içeriğine uygun bir şiir • Tema içeriğine uygun bir deneme

   10 puan

   Kelimeler tohum gibidir; nereye düştüklerini çoğu zaman bilmeyiz. Sabah aceleyle söylenmiş bir “Boş ver!”, bir arkadaşın gün boyu cebinde taşıdığı bir taşa dönüşebilir. Oysa aynı şeyi “Bunu sonra birlikte konuşalım.” diye söyleseydik ne kaybederdik? Belki birkaç saniye. Sözün inceliğini ben en çok dedemden öğrendim. Pazardan dönen komşusuna hiçbir zaman “Çok yorulmuşsun.” demezdi; “Bu fileler seni epey dolaştırmış.” derdi. Aynı şeyi söylerdi ama karşısındakini küçültmeden. Şairler bu inceliği bir adım öteye taşır: Bir kelimeyi alışılmış yerinden alır, başka bir anlamın kapısına bırakır. Belki hepimiz şair olamayız. Ama konuşmadan önce kelimeyi bir kez avucumuzda tartabiliriz. Kim bilir, insanın kalbine giden en kısa yol, doğru seçilmiş tek bir kelimedir. (Dubba için yazılmıştır.)

   Yukarıdaki deneme parçasını okuyunuz.

   a)Metnin deneme türüne ait olduğunu gösteren iki özelliği yazınız ve her birini metinden bir ifadeyle kanıtlayınız.

   b)Yazarın düşüncesini geliştirmek için kullandığı iki yolu (benzetme, örnekleme, karşılaştırma vb.) metinden birer örnekle gösteriniz.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Her özellik + metinden kanıt için 3 puan (özellik doğru ama kanıt yoksa 1 puan). Kabul edilen özellikler: kesin sonuca varmadan konuşma (“belki”, “kim bilir”); kişisel deneyimden yararlanma (dede örneği); içten, samimi, sohbet havasında anlatım (okura soru sorma)6 pb) Her düşünceyi geliştirme yolu + doğru örnek için 2 puan: benzetme (“Kelimeler tohum gibidir”), örnekleme (dedenin komşusuna söyledikleri), karşılaştırma (“Boş ver!” ile “Bunu sonra birlikte konuşalım.” sözleri)4 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) 1. Yazar kesin yargılardan kaçınır: “Belki hepimiz şair olamayız.”, “Kim bilir…” 2. Kişisel deneyiminden yararlanır ve samimi bir dil kullanır: “Sözün inceliğini ben en çok dedemden öğrendim.” b) Benzetme: “Kelimeler tohum gibidir.” Karşılaştırma: Aceleyle söylenen “Boş ver!” sözü ile “Bunu sonra birlikte konuşalım.” sözünün etkisini karşılaştırır.

7. Soru 7

   orta

   TDE2.2OKUMA • Tema içeriğine uygun bir şiir • Tema içeriğine uygun bir deneme

   10 puan

   Taştın yine deli gönül Sular gibi çağlar mısın Aktın yine kanlı yaşım Yollarımı bağlar mısın Yunus Emre

   Yukarıdaki dörtlüğü okuyunuz.

   a)“Aktın yine kanlı yaşım / Yollarımı bağlar mısın” dizelerinde hangi edebî sanat vardır? Bu sanatın dizelerde nasıl oluştuğunu açıklayınız.

   b)Şair gönlüne bir insana seslenir gibi seslenmekte ve ona sorular sormaktadır. Bu söyleyişin şiirin anlatımına katkısı nedir? Açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Sanatı mübalağa (abartma) olarak belirleme (2 puan); açıklama: gözyaşının kanlı olması ve yolu kesecek kadar çok akması gerçekte olamayacak ölçüde büyütülmüştür (3 puan)5 pb) Katkıyı açıklama: gönlü canlı bir varlık gibi göstererek iç dünyadaki coşkuyu ve çaresizliği somutlaştırır (3 puan); sorular anlatıma içtenlik, canlılık ve etkileyicilik katar, okurun duyguyu paylaşmasını sağlar (2 puan)5 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Mübalağa (abartma) vardır. Şair, gözyaşlarının kanlı olduğunu ve önüne geçilemeyen bir sel gibi yollarını kapatacağını söyleyerek duyduğu acıyı gerçekte olabileceğinden çok daha büyük gösterir. b) Gönlüne bir insana seslenir gibi seslenmesi, iç dünyasındaki taşkınlığı somut ve canlı hâle getirir. “Çağlar mısın, bağlar mısın?” soruları ise şairin kendi duygusuna şaşırdığını ve onu durduramadığını hissettirir; anlatım daha içten ve etkileyici olur.

8. Soru 8

   zor

   TDE2.2OKUMA • Tema içeriğine uygun bir şiir • Tema içeriğine uygun bir deneme

   12 puan

   I. Metin Âyinesi iştir kişinin lâfa bakılmaz Şahsın görünür rütbe-i aklı eserinde Ziya Paşa (âyine: ayna; rütbe-i akıl: aklın derecesi) II. Metin Kelimeler tohum gibidir; nereye düştüklerini çoğu zaman bilmeyiz. Sabah aceleyle söylenmiş bir “Boş ver!”, bir arkadaşın gün boyu cebinde taşıdığı bir taşa dönüşebilir. Oysa aynı şeyi “Bunu sonra birlikte konuşalım.” diye söyleseydik ne kaybederdik? Belki birkaç saniye. Sözün inceliğini ben en çok dedemden öğrendim. Pazardan dönen komşusuna hiçbir zaman “Çok yorulmuşsun.” demezdi; “Bu fileler seni epey dolaştırmış.” derdi. Aynı şeyi söylerdi ama karşısındakini küçültmeden. Şairler bu inceliği bir adım öteye taşır: Bir kelimeyi alışılmış yerinden alır, başka bir anlamın kapısına bırakır. Belki hepimiz şair olamayız. Ama konuşmadan önce kelimeyi bir kez avucumuzda tartabiliriz. Kim bilir, insanın kalbine giden en kısa yol, doğru seçilmiş tek bir kelimedir. (Dubba için yazılmıştır.)

   I. ve II. metni birlikte okuyunuz.

   a)İki metnin “söz”e bakış açısını karşılaştırınız: Her metin söze ne kadar değer vermektedir?

   b)İki metni anlatım yönünden karşılaştırınız. (Kesinlik, öğüt verme, samimiyet gibi özellikler üzerinden en az bir fark yazınız.)

   c)Siz hangi metnin görüşüne daha yakınsınız? Görüşünüzü bir gerekçe ve bir örnekle açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) I. metne göre kişiyi değerlendirirken söze değil işe bakılması gerektiğini (2 puan); II. metne göre sözün/kelime seçiminin insan üzerinde büyük etkisi olduğunu ve özen gerektirdiğini belirtme (2 puan)4 pb) Anlatım farkını doğru belirleme: I. metin kesin bir yargı ve öğüt bildirir (“lâfa bakılmaz”); II. metin kesinlikten kaçınır (“belki”, “kim bilir”), kişisel deneyimle samimi bir sohbet havası kurar (fark doğru ama metinden kanıt yoksa 2 puan)4 pc) Görüşü açıkça belirtme (1 puan), mantıklı gerekçe (2 puan), uygun örnek (1 puan); iki metni uzlaştıran gerekçeli cevap da tam puan alır4 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) I. metin söze fazla değer vermez; insanın değerinin söylediklerinden değil yaptıklarından anlaşılacağını söyler. II. metin ise söze büyük değer verir; doğru seçilmiş bir kelimenin insanın kalbini kazanabileceğini, özensiz bir sözün de incitebileceğini anlatır. b) I. metin “lâfa bakılmaz” diyerek kesin bir hüküm verir ve öğüt verir. II. metin “belki”, “kim bilir” gibi ifadelerle kesin yargıdan kaçınır, dedesini anlatarak samimi bir sohbet havası kurar. c) İki metnin birleştiği noktaya yakınım: Söz de bir iştir. Örneğin üzgün bir arkadaşa söylenen nazik bir söz, onun için yapılmış bir iyilik kadar değerlidir; ama sözü davranışla desteklemeyen birine de güvenilmez.

9. Soru 9

   orta

   TDE4.3YAZMA • Okuduğu şiiri bir betimleme paragrafı olarak yazabilme

   12 puan

   Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden, Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak, Ve bir zaman bakacaksın semâya ağlayarak... Sular sarardı... yüzün perde perde solmakta, Kızıl havaları seyret ki akşam olmakta... Ahmet Haşim, “Merdiven” şiirinden

   Yukarıdaki dizeleri, temasını ve ana duygusunu koruyarak en az beş cümlelik bir betimleme paragrafına dönüştürünüz. Paragrafınızda en az iki farklı duyuya (görme, işitme, dokunma vb.) seslenen niteleyici ifadeler kullanınız. Dizeleri olduğu gibi aktarmayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   Tema ve ana duyguya uygunluk: akşamın ve geçen zamanın hüznü korunmuş3 pBetimleme unsurları: en az iki farklı duyuya seslenen niteleyici kelime/kelime grupları (yalnız bir duyuya seslenen ifadeler varsa 1 puan)3 pİmge ve çağrışım: şiirdeki imgeleri (sararan sular, kızıl gök, dökülen yapraklar) kendi ifadeleriyle zenginleştirme; dizeleri aynen aktarmama2 pParagraf yapısı: en az beş cümle, tek ana düşünce, giriş-gelişme-sonuç akışı2 pYazım ve noktalama kurallarına uyma (2-3 hata 1 puan, daha fazlası 0)2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   Taş merdivenin basamakları, akşamın serin gölgesine gömülmüştü. Yaşlı kadın, eteğine takılan kuru yaprakların hışırtısını dinleyerek basamakları tek tek, yavaşça çıkıyordu. Güneş, son ışıklarını suyun üzerine bırakırken göl, eski bir fotoğraf gibi sararmıştı. Kadın bir an durup kızıla boyanmış göğe baktı; gözlerinden süzülen yaşlar, yanaklarında ince ve soğuk bir iz bıraktı. Gün bitiyordu ve onun solgun yüzünde, geride kalan yılların bütün yorgunluğu okunuyordu.

10. Soru 10

    zor

    TDE4.3YAZMA • Okuduğu şiiri bir betimleme paragrafı olarak yazabilme

    15 puan

    Taştın yine deli gönül Sular gibi çağlar mısın Aktın yine kanlı yaşım Yollarımı bağlar mısın Yunus Emre

    Yukarıdaki dörtlüğü, ana duygusunu ve örtük iletisini koruyarak bir betimleme paragrafına dönüştürünüz. Paragrafınızda:

    a)gönlü bir doğa varlığına benzeten en az bir benzetme ve gönlü insan gibi davranan bir varlık olarak gösteren en az bir kişileştirme kullanınız,

    b)üç nokta (…) ve ünlem işaretini (!) en az birer kez, kuralına uygun yerde kullanınız,

    c)paragrafı en az altı cümleyle, giriş-gelişme-sonuç akışı içinde yazınız.

    Çözdüm, kendimi puanla

    Cevabında olan her ölçütü işaretle.

    Ana duyguya uygunluk: gönüldeki taşkın coşku ve bunun verdiği acı/hasret korunmuş3 pÖrtük ileti: içten gelen güçlü duygunun insanın elinde olmadan taştığını, kontrol edilemediğini sezdirme2 pa) Benzetme (2 puan) ve kişileştirme (1 puan) kurala uygun kullanılmış3 pBetimleme unsurları: niteleyici kelime ve kelime gruplarıyla duyulara seslenen canlı bir tablo3 pb) Üç nokta (yarıda bırakılan ya da okura bırakılan söz için) ve ünlem işareti (coşku, seslenme, şaşırma için) doğru yerde kullanılmış; her biri 1 puan2 pc) Paragraf yapısı ve akıcılık: en az altı cümle, giriş-gelişme-sonuç, cümleler arası geçiş2 p

    Örnek cevap (tam puan)

    Gönlüm bu sabah yine yerinde duramıyordu. Bahar sularıyla kabaran bir dere gibi göğsümün taşlarını aşıp kıyılarından taşıyordu. Ona “Dur!” diyordum, sesimi duymuyor, inatçı bir çocuk gibi bildiğini okuyordu. Gözlerimden süzülen yaşlar ılık ve tuzluydu; yanaklarımdan aşağı inip önümdeki patikayı ıslatıyordu. Sanki bu yaşlar çoğaldıkça gideceğim yollar birer birer kapanıyordu… Kendimi bu taşkın suyun ortasında, ne kıyıya varabilen ne de akıntıya karşı koyabilen bir yaprak gibi hissettim. Anladım ki insanın içinden kopan bu sel, onun izniyle değil, kendi hızıyla akıyordu.

ODSGM 9. sınıf türk dili ve edebiyatı 1. dönem 1. yazılı için 3 senaryo yayımladı; okulun zümresi birini seçer ve yazılıyı ona göre hazırlar. Senaryolar yalnız soru sayısında ayrılır: toplam 5-7 soru, tek ünite: 1. tema: sözün i̇nceli̇ği̇. Sorular açık uçlu ya da kısa cevaplı; çoktan seçmeli yok, işlem ve gerekçe puanlanır. Kâğıt Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS) üzerinden hazırlanır: iki soruyu zümre yazar, gerisi MEB soru havuzundan gelir.

Bu dersin 2. dönem 1. yazılısı ülke geneli ortak sınav olarak 7 Nisan 2027 günü yapılacak.

Kaynak: MEB ÖDSGM, 2026-2027 1. Dönem Konu Soru Dağılım Tabloları, ortaöğretim türk dili ve edebiyatı (9. sınıf). Kodlar ve öğrenme çıktıları resmî; soru aralıkları senaryolar arasındaki en az–en çok değerdir.